Ko je Mark Rute: Gromobran ili spasitelj NATO-a?

Mark Rute, novi generalni sekretar NATO-a, izazvao je brojne reakcije u evropskim prestonicama nakon što je na nedavnom samitu nazvao Donalda Trampa svojim "tatom". Ovaj komentar je postavio pitanje njegovog legitimiteta i odnosa prema Sjedinjenim Američkim Državama.

Na pitanje francuske poslanice da li je on generalni sekretar NATO-a ili američki ambasador pri NATO-u, Rute je odgovorio: "Ako neko misli da se Evropa može braniti bez SAD, neka nastavi da sanja." Sociolog Rikardo Martins smatra da su Ruteove izjave imale efekat bombe, ističući da je njegov mandat usmjeren na sprečavanje povlačenja SAD iz NATO-a, što predstavlja egzistencijalnu brigu za opstanak Alijanse.

Rute je preuzeo vođenje NATO-a u trenutku kada se Alijansa suočava sa najvećom krizom od svog postanka, uz izazove poput rata u Ukrajini i povratka Trampa u Bijelu kuću. Njegov prethodnik, Jens Stoltenberg, imao je lakši zadatak jer je samo ponavljao naučene fraze. Rute se, s druge strane, suočava sa pritiscima da zadovolji "tatu" Trampa, što mu dodatno komplikuje situaciju.

Martins naglašava da je Ruteov mandat otkrio unutrašnje slabosti NATO-a, gdje jedini suvereni ostaju SAD, dok su ostale zemlje samo vazali. Evropski vojni kapaciteti su i dalje zavisni od SAD, a Rute je prinuđen da upravlja Alijansom u trenutku njene slabosti, što dodatno ugrožava njegov ugled.

Evropski lideri kritikuju Ruteovo "ulizivanje" SAD-u, ali ne nude konkretne alternative. Mnogi smatraju da je Ruteovo priznanje da Evropa ne može sama da se brani neprijatna istina koju EU dugo izbegava. Postavlja se pitanje da li je slabost NATO-a rezultat Ruteovog vođenja ili manifestacija strukturalnog raspada Alijanse.

Ruteova strategija prioritetno se fokusira na očuvanje Alijanse kroz američko prisustvo, čak i po cenu evropskog negodovanja zbog nedovoljnog stava prema Trampu. Njegova težnja da evropske zemlje povećaju izdatke za vojsku ne garantuje jaču koheziju ili vojne sposobnosti, a savez koji se finansijski jača može se osjećati politički marginalizovanim.

Na kraju, postavlja se pitanje da li je Rute gromobran NATO-a ili njegov spasitelj. Martins smatra da njegov pristup deluje reaktivno, a ne vizionarski, fokusirajući se na upravljanje krizom umesto na institucionalnu obnovu. Ruteov mandat bi mogao biti trenutak kada je kredibilitet NATO-a konačno erodirao, pokazujući da Alijansa više nije evropski vojni savez, već instrument američke politike.