Preporuke EU o referendumu o državnom statusu Crne Gore

8. februar 2006. Nakon skoro jednomjesečnog usaglašavanja, pregovori o uslovima za održavanje referenduma o državnom statusu Crne Gore su privedeni kraju. U njima su učestvovali predstavnici vladajućih i opozicionih partija, kao i suverenističkog i unionističkog bloka. Dogovorena rješenja su pretočena u dokument koji je dostavljen ekspertskim timovima na kraju osmog februarskog dana.

Oba politička bloka su najavila načelno prihvatanje dokumenta, koji, međutim, nije sadržao odredbe o većini neophodnoj za validnost odluke o nezavisnosti Crne Gore, datumu održavanja referenduma i referendumskom pitanju. Ova sporna pitanja biće predmet daljeg usaglašavanja. Evropska unija u dokumentu od dvadesetak strana zastupa princip paritetnosti svih političkih snaga u referendumskom procesu, a obuhvaćena su i pitanja koja do sada nijesu bila usaglašena.

Prema evropskom lex specialisu, istovremeno sa donošenjem odluke o raspisivanju referenduma, Skupština Crne Gore formiraće Odbor za medijsko praćenje kampanje, u kojem će predstavnici oba bloka biti jednako zastupljeni. Predloženo je da se glasa zaokruživanjem olovkom, da kutije budu neprozirne i da se glasački listić štampa na posebno zaštićenom papiru sa vodenim žigom. Potvrđeno je da će predsjednik republičke referendumske komisije biti predstavnik međunarodne zajednice, a biraće ga Skupština Crne Gore.

Na čelu opštinskih komisija biće predstavnici partija, po sistemu jednake zastupljenosti iz oba bloka, a biraće se žrijebom. U skladu sa postignutim dogovorom o finansiranju referenduma, naglašava se da državni i opštinski funkcioneri u sklopu referendumske kampanje neće koristiti resurse koje su im po službenoj dužnosti na raspolaganju, uključujući transport, komunikacije, pa čak i službene mobilne telefone.

Prema preporukama EU, ukoliko se na referendumu o državnom statusu ne izglasa nezavisnost Crne Gore, on se može ponoviti tek za tri godine. Takođe, navodi se da su subjekti referendumske kampanje parlamentarne partije koje prihvate odluku o raspisivanju referenduma o državno-pravnom statusu, dok političke snage koje budu pozivale na bojkot referenduma gube mjesto u biračkim tijelima.

Bez obzira na preporuke Evropske unije, predsjednik Srpske narodne stranke Andrija Mandić ponovo je pozvao na bojkot referenduma, ocijenivši da je najkraći put u Evropu u zajednici sa Srbijom, kao i da će izjašnjavanje građana o državnom statusu uvesti Crnu Goru u nove podjele i dugotrajnu nestabilnost. Mandićev poziv na bojkot referenduma kritikovale su Socijalistička narodna partija i Narodna stranka, ističući da ta izjava izaziva konfuziju u opozicionom biračkom tijelu i šteti pregovorima koje vodi evropski izaslanik Miroslav Lajčak.

Američki ambasador Majkl Polt, koji je dan ranije u razgovoru sa crnogorskim novinarima izjavio da će ukoliko se strane u Crnoj Gori ne dogovore oko potrebne većine, Evropska unija i SAD “proglasiti neki odgovarajući procenat”, pokušao je da ispegla svoju izjavu, navodeći da je pogrešno protumačena. "Ono što sam htio juče da naglasim je da mi želimo da obje strane sarađuju i dođu do sporazuma oko toga šta zapravo žele i kakvi parametri treba da budu i da mi u tom kontekstu pomognemo ambasadoru Lajčaku", kazao je Polt.

Slične poruke saopštio je i tokom susreta sa najvišim crnogorskim zvaničnicima i predsjednikom SNP-a. Lider unionističkog bloka Predrag Bulatović ponovio je da za nezavisnost Crne Gore mora glasati 50 odsto ukupnog biračkog tijela, dok je predsjednik Skupštine Ranko Krivokapić upozorio na nedozvoljeno miješanje srpskih zvaničnika. Premijer Milo Đukanović kazao je da je vlast spremna da ispuni najviše i najoštrije evropske standarde, a predsjednik Vujanović, u razgovoru sa američkim ambasadorom, izrazio očekivanje da će dogovor vlasti i opozicije biti postignut, "kako bi građani u aprilu referendumskom voljom opredijelili sudbinu svoje države".

Na kraju dana, uz lex specialis Evropske unije, stigla je i nezvanična informacija da su lideri unionističkog bloka otputovali za Beograd na konsultacije uoči zvaničnog izjašnjavanja o tom dokumentu.