Kriza identiteta na Balkanu: Srpska lista, neoustaštvo i političke tenzije

U najnovijim dešavanjima na Balkanu, preokret Centralnog panela za izborne žalbe i prigovore Kosova (ECAP) vraća Srpsku listu u igru, dok ponovljeni izbori u Republici Srpskoj nude šansu opoziciji protiv Dodikovog nasljeđa. U sveopštoj krizi identiteta, jedino je sigurno da se ništa ne završava, već se samo komplikuje.

ECAP je 3. februara poništio odluku Centralne izborne komisije Kosova (CIK) koja je ranije odbila da objavi rezultate Srpske liste na parlamentarnim izborima održanim 28. decembra 2025. godine. Srpska lista, koju podržava Beograd, osvojila je devet od deset rezervisanih poslaničkih mjesta namijenjenih srpskoj zajednici, ali CIK je odbio potvrditi te rezultate pozivajući se na proceduralne razloge, što je izazvalo negativne reakcije EU, SAD-a i nekih kosovskih nevladinih organizacija. Kritičari odluke CIK-a su se složili da nema pravnog osnova da se najjača srpska partija na Kosovu izoluje, bez obzira na evidentan upliv zvaničnog Beograda.

Pokret Samoopredjeljenje nastavlja insistirati da je Srpska lista “produžena ruka Beograda”, navodeći kao razlog to što se nikada nije distancirala od svog bivšeg potpredsjednika Milana Radoičića, koji je preuzeo odgovornost za oružani napad u Banjskoj u septembru 2023. godine. Istovremeno, pokret je otvoren za saradnju sa Nenadom Rašićem, insistirajući da mjesta u Vladi ili Skupštini Kosova, koja prema Ustavu pripadaju srpskoj zajednici, budu dodijeljena upravo Rašićevoj stranci. Međutim, Ustavni sud Kosova je prošle sedmice ustanovio da potpredsjednika Skupštine iz redova srpske zajednice može imenovati samo najveća parlamentarna stranka te zajednice, što je u ovom slučaju Srpska lista.

Svečani doček hrvatske rukometne reprezentacije nakon osvajanja bronzane medalje na Europskom prvenstvu održan je na Trgu bana Jelačića u Zagrebu, ali je bio zasjenjen kontroverzom oko nastupa Marka Perkovića Thompsona. Rukometaši i Hrvatski rukometni savez insistirali su da im Thompson otpjeva neslužbenu himnu “Ako ne znaš šta je bilo”. Grad Zagreb, pod vođstvom Tomislava Tomaševića iz Možemo, odbio je zahtjev, pozivajući se na odluku Gradske skupštine iz novembra 2025. kojom su zabranjeni ustaški simboli i pozdrav “Za dom spremni” na svim gradskim površinama. Thompsonove pjesme često uključuju taj pozdrav, zbog čega mu je već godinama zabranjen nastup u Zagrebu.

Crkveni sud Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, pod vođstvom patrijarha Porfirija, donio je odluku o trajnom isključenju dvojice teologa iz Srpske pravoslavne crkve (SPC) – Vukašina Milićevića i Blagoja Pantelića – zbog javne kritike crkvenog vrha i njegove podrške vlasti Srpske napredne stranke. Milićević, bivši sveštenik, lišen je i svešteničkog čina, dok je Pantelić, urednik portala Teologija.net, ranije dobio prijetnje isključenjem. Odluka je donesena nakon saslušanja u ljeto 2025. godine, a SPC nije javno obrazložila razloge uprkos upita medija.

U nedjelju, 8. februara 2026. godine, održat će se ponovljeni prijevremeni izbori za predsjednika Republike Srpske na 136 biračkih mjesta u 17 lokalnih zajednica, među kojima su Zvornik, Doboj, Laktaši, Prijedor, Banjaluka i drugi. Pravo glasa ima oko 85.070 birača, a glasanje traje od 7 do 19 sati. Ovi izbori su posljedica poništenja rezultata prvobitnih prijevremenih izbora održanih 23. novembra 2025. godine, kada je kandidat SNSD-a Siniša Karan tijesno pobijedio opozicionog kandidata Branka Blanušu iz SDS-a. Opozicija je optužila SNSD za izborne nepravilnosti i manipulacije, posebno u većim gradovima.

Centralna izborna komisija BiH je 24. decembra 2025. poništila rezultate izbora na spornim mjestima zbog brojnih nepravilnosti, što je preokrenulo ukupnu sliku. Ponovljeni izbori odlučuju ko će zauzeti Palatu Republike nakon prestanka mandata Milorada Dodika, koji je pravosnažno osuđen na godinu dana zatvora i šest godina zabrane političkog djelovanja. Ovi izbori predstavljaju šansu opoziciji da se konsoliduje i dokaže svoju snagu naspram Dodikovog nasljeđa.