Sukobi Crnogoraca i Srba: Istorijski kontekst i savremeni izazovi

Sukobi Crnogoraca i Srba imaju duboke istorijske korene, započeli su još prije oko 1.000 godina, kada je došlo do okupacije crnogorske Kraljevine Duklje. Nakon 2020. godine, pobjedom „srpske koalicije“ i prebacivanjem crnogorskih glasova srpskoj listi od strane URE, proces prisvajanja i osvajanja nastavljen je metodom „srpskog sveta“. Ovaj tekst predstavlja pokušaj da se sukobi konačno okončaju na osnovu istorijskih dokaza, uz naglasak na važnost korišćenja tačnih informacija umjesto ideoloških narativa.

Problem se razmatra kroz šest ključnih tema: država, nacija, crkva, jezik, zastava i dvojno državljanstvo. Istorija Crne Gore počinje prije oko 1.400 godina dolaskom slovenskih plemena na Balkan, a prvi kontakti između Duklje (Crnogoraca) i Raške (Srba) bili su obeleženi okupacijom Duklje. Srpski vladar Nemanja, nakon oslobađanja od vazalstva, okupirao je značajne teritorije Kraljevine Duklje, čime je privremeno apsorbovao druge narode.

Iz istorijskih izvora saznajemo da je „Kotor utvrdi i prenese svoj dvor u njega. Ostale gradove poobara i poruši i pretvori slavu njegovu u pustoš“. Ovo ukazuje na to da su tvrdnje o Duklji kao srpskoj zemlji osnovane na pogrešnim podacima. Dukljani su formirali prvo knjaževstvo po dolasku na Balkan, a tokom XI vijeka osnovali su Kraljevinu Vojislavljevića. Tokom XIX i XX vijeka formirana je Kraljevina Petrovića, koja je obnovljena u XXI vijeku kao današnja Republika Crna Gora, članica Ujedinjenih nacija.

Ivan Crnojević je obezbijedio kontinuitet Duklje stvaranjem Crne Gore na ruševinama Duklje/Zete 1473. godine. Dok je Srbija bila pod turskom okupacijom, Crna Gora se razvijala. U „Istoriji o Crnoj Gori“, koju je 10. marta 1754. godine izdao crnogorski vladika Vasilije Petrović, jasno se navodi da su Crnogorci i Srbi bili dva naroda. Crnogorski vladika Rade (Njegoš Petrović) je takođe istakao tu razliku, navodeći: „Ne bojim se ja ni Napoleona, ni Murata, ni Nemanje“. Ova izjava dodatno potvrđuje da su Crnogorci i Srbi oduvijek bili različiti narodi.

Dokazi o postojanju crnogorske nacije su prisutni i kroz izjave poslanika nezakonite Podgoričke skupštine Sava Fatića, koji je rekao: „Od danas mi više nijesmo Crnogorci no Srbi“. Iako danas Crna Gora kao samostalna država nastoji očuvati svoj identitet, izazovi s kojima se suočava, uključuju zamisli o uvođenju službenog srpskog jezika i prijetnje vezane za crkvu, ostaju aktuelni. Crnogorski jezik je kodifikovan i priznaje se na međunarodnom nivou, dok se srpski jezik priznaje kao službeni u Srbiji.

Ovo dovodi do dodatnog pritiska na društvo, a zastava Crne Gore predstavlja simbol kontinuiteta države iz XV vijeka, koja se ne može menjati. Dvojno državljanstvo se takođe koristi kao sredstvo za postizanje političkih ciljeva, a analize pokazuju da bi potencijalni broj osoba koje bi mogle dobiti državljanstvo mogao biti između 260.000 i 750.000, što je pravno neizvodivo bez izmjene zakona.

Nakon svih ovih izazova, postavlja se pitanje identiteta i etničke strukture. Popis stanovništva je doveo do promjena u procentima Crnogoraca i Srba, a proces posrbljavanja Crnogoraca se intenzivirao. Ipak, prema nezavisnim analizama, Crnogorci su ostali najbrojniji narod u Crnoj Gori. Kao država svih njenih građana, Crna Gora mora raditi na očuvanju svog identiteta i stabilnosti, posebno u vremenu kada znanje i razum često ustupaju mjesto neznanju i populizmu.

Na kraju, apeluje se na zajedništvo i potrebu zatvaranja nepotrebnih tema kako bi se okončalo “osvajanje” duše crnogorske. Potrebno je da se fokusiramo na dalje jačanje zajedništva i saradnje među svim građanima, jer je život važniji od iracionalnosti.