Jevto Eraković kao čuvar identitetske politike DPS-a

Kada Jevto Eraković govori o "evropskom putu" Crne Gore kao razlogu da se ne dira u identitetska pitanja, on zapravo brani status quo koji je nametnula većina okupljena oko DPS-a i njenih satelita. Ova većina je dijelu građana uskratila prava koja nikoga ne ugrožavaju, a koja su postojala u istorijskom, pravnom i društvenom kontinuitetu same Crne Gore.

Poslanici Demokratske narodne partije (DNP) su podnijeli Skupštini Crne Gore Prijedlog zakona o dopunama Zakona o državnim simbolima, kojim se traži uvođenje narodne istorijske zastave – crveno-plavo-bijele trobojke sa jedankim poljima. Lider DNP-a, Milan Knežević, ističe da se radi o zastavi koja ima ustavno i istorijsko utemeljenje u Kraljevini Crnoj Gori, Kraljevini Jugoslaviji, Socijalističkoj Republici Crnoj Gori, Saveznoj Republici Jugoslaviji, kao i u Državnoj zajednici Srbije i Crne Gore.

Knežević naglašava da državna zastava ostaje nedodirljiva, te da se narodna zastava ne uvodi kao zamjena, već kao dopuna – da se ističe uz državnu zastavu na zgradi Skupštine i rezidenciji predsjednika Crne Gore, kao i povodom državnih praznika, dana žalosti, kulturnih, sportskih i drugih manifestacija.

Međutim, tu nastaje problem koji Eraković ne želi da vidi. On tvrdi da u Crnoj Gori "postoji jedna zastava i jedna himna" i da su identitetska pitanja nešto što se "ne smije dirati", barem dok država ne uđe u Evropsku uniju. Tako se, pod plaštom Evrope, unaprijed zabranjuje bilo kakva demokratska rasprava o pravima velikog broja građana – prava koja ne narušavaju ustavni poredak, ne ugrožavaju druge i ne dovode u pitanje postojanje države.

Paradoks je očigledan: Eraković poziva na izbore kao jedini legitimni put za promjenu simbola, iako su upravo simboli koje danas brani nametnuti političkom voljom većine u vremenu DPS-a, bez istinskog konsenzusa i uz sistematsko isključivanje dijela građana iz identitetskog okvira države. Ono što je tada bilo dozvoljeno i "evropski", danas je, po istom aršinu, zabranjeno i "anti-EU".

Još problematičnija je teza da bilo kakvo otvaranje ovih pitanja "koči evropski put". Ni u jednom evropskom dokumentu, ni u jednoj praksi Evropske unije, ne postoji pravilo po kojem država mora ukidati ili ignorisati identitetska prava dijela svog stanovništva da bi bila "dovoljno evropska". Naprotiv, deklarativno, Evropa se temelji upravo na principima pluralizma, uključenosti i poštovanja različitih istorijskih i kulturnih slojeva.

Stav Jevta Erakovića, stoga, nije odbrana Evrope, već odbrana nasljeđa politike koja je identitet koristila kao sredstvo podjele i kontrole. U tom pristupu, problem nisu zahtjevi građana da im se vrate oduzeta prava, već sama činjenica da ti građani postoje i da odbijaju da budu izbrisani iz javnog prostora.

Posebno čudi izostanak jasne reakcije Evropske unije, koja formalno prati demokratske procese i stanje ljudskih i manjinskih prava u Crnoj Gori, ali u praksi ili ćuti ili svoje "zabrinutosti" artikuliše isključivo kroz izvjestioce iz regiona koji godinama zastupaju stavove identične onima koje promoviše Jevto Eraković i njegova OKG. Još je problematičnije što na otvorene, često opskurne napade na srpski identitet i istorijska prava ne reaguju ni srpski politički predstavnici, iako je izvjesno da povjerenje glasača nisu dobili zbog bilo čije "evropske agende", već na osnovu jasnih izbornih obećanja i programskih načela da će štititi prava Srba u Crnoj Gori. Ćutanje pred ovakvim napadima stoga nije taktika, već odustajanje od mandata.