NATO i Evropa: Izazovi budućnosti u svijetu bez Atlantskog saveza

Evropa je pred teškim izborom kada je u pitanju njena sigurnost i uloga NATO-a. Iako je NATO i dalje očajnički potreban, njegova relevantnost na globalnoj sceni zavisiće od spremnosti Evrope da preživi u svijetu bez Atlantskog saveza, upozorava istoričar Ivan Krastev u svom tekstu objavljenom 2. februara 2026. godine.

Istorijski gledano, Francuska je u 30-im godinama prošlog vijeka izgradila Mažino liniju kao odbrambeni sistem protiv Nemačke, ali su njene trupe 1940. godine zaobišle ovu liniju te su osvojile Francusku u rekordnom roku. Ova situacija se može povući u paralelu sa trenutnim stanjem u Evropi, gdje se postavlja pitanje da li je povjerenje u NATO samo psihološka štaka koja sprečava Evropu da se suoči sa pravim egzistencijalnim izazovima.

Prema istraživanju Evropskog savjeta za spoljne odnose, samo 16% Evropljana doživljava Ameriku kao saveznicu, dok petina smatra da je Amerika protivnik ili rival. U tom kontekstu, evropski političari i dalje insistiraju na tome da je NATO osnova odbrane, dok građani EU gube povjerenje u američke bezbjednosne garancije.

Uloga NATO-a se, kako se čini, sve više prepoznaje kao instrument demilitarizacije, a ne izgradnje vojne snage. Primjeri Švedske i Finske, koje su se pridružile NATO-u tek nakon ruske invazije na Ukrajinu, pokazuju da se Evropa priprema za potencijalne sukobe. Robert Gejts, bivši ministar odbrane SAD, upozorio je na opadanje evropskih odbrambenih moći, naglašavajući da bi budući lideri mogli smatrati američko ulaganje u NATO previsokim.

Kada je Donald Tramp postao predsjednik, njegova administracija je promijenila dinamiku u odnosima sa NATO-om, naglašavajući da će američka odbrana saveznika biti proporcionalna njihovim doprinosima savezu. Evropski lideri su se nadali da će njegov mandat proći bez značajnijih promjena, ali Trampove pretnje o povlačenju Amerike iz NATO-a su izazvale zabrinutost.

U svijetu koji se sve više udaljava od tradicionalnih savezništava, pitanje budućnosti NATO-a ostaje otvoreno. Trampova administracija ne vidi NATO kao prednost, već kao teret, što dodatno komplikuje situaciju. Evropljani se moraju suočiti s realnošću da bi mogli biti primorani da se brane sami, a ne da se oslanjaju na američke garancije.

Evropa je suočena s izazovima koji dolaze ne samo od Trampa, već i od novog ruskog nacionalizma. Kako se situacija razvija, evropski lideri će morati da preuzmu odgovornost za vlastitu sigurnost i snagu. U tom smislu, potreba za jačanjem vojnog budžeta i samostalnošću u odbrambenim pitanjima postaje sve važnija. Na kraju, budućnost NATO-a može zavisiti od sposobnosti Evrope da se adaptira i preuzme kontrolu nad sopstvenim bezbjednosnim pitanjima, u svijetu koji se brzo mijenja.