Projekat 'srpskog sveta' kao izazov za Zapadni Balkan

Projekat tzv. “srpskog sveta“ predstavlja realnu opasnost o kojoj se mora otvoreno govoriti, ali i projekat koji nema budućnost u savremenoj Evropi, zasnovanoj na građanskim vrijednostima, vladavini prava i poštovanju različitosti. Ova centralna poruka iznesena je tokom emisije 'Građanski ugao' na TVE, koju je organizovao Centar za građansko obrazovanje (CGO).

U emisiji su razgovarali Zvezdana Kovač, direktorica za strategiju i komunikacije u CGO-u, sa Šaćirom Filandrom, profesorom Fakulteta političkih nauka u Sarajevu, Vandom Babić-Galić, posebnom savjetnicom ministra vanjskih i evropskih poslova Republike Hrvatske, Srđom Pavlovićem, profesorom istorije iz Crne Gore, i Tomislavom Markovićem, novinarom i piscem iz Srbije. Filandra je naglasio da koncept „srpskog sveta“ treba posmatrati kao supstitut propalog velikodržavnog projekta, objašnjavajući da su srpske nacionalističke elite tokom 20. vijeka pokušavale da ostvare projekat Velike Srbije, koji je na kraju propao zbog nepravednosti i zločinačkih sredstava.

On je dodao da se u savremenim okolnostima, kada su promjene granica međunarodno neprihvatljive, taj projekat transformisao. “Srpski svet sada dolazi kao kulturološki i identitarni supstitut tom političkom projektu i cilja na stanovništvo, a ne na teritorije”, rekao je Filandra, ističući da je taj pristup problematičan zbog istorijskog iskustva i da zahtijeva visok stepen opreza.

Vanda Babić-Galić je ukazala na licemjernost predstavljanja „srpskog sveta“ kao brige za Srbe van Srbije, nazivajući to istim kao i Miloševićevu politiku devedesetih. Ona je naglasila da ovaj projekat podrazumijeva objedinjavanje prostora isključivo po etničkom kriterijumu, uz pretpostavku da granice nijesu konačne. “Taj koncept geopolitički je kompatibilan sa interesima Rusije i vodi destabilizaciji Zapadnog Balkana”, kazala je Babić-Galić.

Srđa Pavlović je dodao da „srpski svet“ u Crnoj Gori ima specifičan i posebno štetan efekat, produbljujući identitetski dualitet. “U Crnoj Gori postoji dubok identitetski dualitet, koji ovaj projekat dodatno produbljuje”, ukazao je Pavlović, dodajući da se taj uticaj manifestuje kroz zahtjeve za redefinisanje zakona i istorijskom revizionizmu.

Tomislav Marković je istakao da je priča o brizi za Srbe licemjerna, ukazujući na represiju i gušenje sloboda u Srbiji. On je podsjetio na slične argumente iz prošlosti, naglašavajući da je cilj pan-nacionalnih pokreta trajna dominacija, a ne uređena država. U emisiji je konstatovano da ne postoji jedinstven i dosljedan regionalni odgovor na ove procese, a Filandra je naveo da su reakcije često inkonzistentne.

Babić-Galić je naglasila da Hrvatska aktivno upozorava evropske institucije na opasnosti politike „srpskog sveta“, dok je Pavlović izrazio zabrinutost zbog ignorisanja poteza koji su u suprotnosti sa vrijednostima EU. On je istakao da je ključno poštovati zakonodavstvo država u kojima manjine žive kako bi se omogućila normalna kulturna komunikacija bez podrivanja ustavnog poretka. “Politička aproprijacija kulture najopasniji je alat nacionalizma”, dodao je Pavlović, dok je Babić-Galić zaključila da su koncepti „srpskog sveta“ i Evropske unije nespojivi.