Đilasove sumnje i suočavanje sa stvarnošću: Rukovodstvo zaposjelo dedinjske vile

U trećem izdanju feljtona o Milovanu Đilasu, koji je priređen prema knjizi dr Aleksandra V. Miletića „Saradnik, protivnik, neprijatelj: idejno-politička delatnost Milovana Đilasa 1945-1954”, objavljenoj od strane Instituta za noviju istoriju Srbije iz Beograda, razmatraju se moralne karakteristike komunista i promjene unutar Partije nakon rata.

Branko Petranović u ovom kontekstu ističe: "Moralnopolitičku čvrstinu predratnog komuniste odlikovao je heteromni moral koji je odvajao stvar organizacije od stvari ličnosti koja je zanemarivana u ime velikih zadataka, velikih ciljeva budućnosti..." Ovaj moral je bio vođen uvjerenjem u pravednost komunističke stvari, a izvršenje dužnosti i odgovornost pred višim rukovodstvom su bile ključne karakteristike.

Uprkos tome, navedene karakteristike nisu zvanično mijenjane nakon rata, ali su se, zbog izmijenjenih okolnosti i apsolutne vlasti, postepeno urušavale. Ovaj proces je započeo tokom rata, a dodatno je pojačan primanjem novih članova u Partiju, što je dovelo do omasovljavanja NOP-a. Mnogi od tih članova, koji su dolazili iz ruralnih sredina, nisu imali jasne predstave o ideologiji, već su vidjeli priliku za ličnu promociju.

Vladimir Dedijer naglašava: "Došlo je do sukoba između brda i doline", što se odražava i na život rukovodstva, koje je, predvođeno Josipom Brozom Titom, počelo da živi otuđenijim načinom života, zaposjedajući dedinjske vile i udaljavajući se od naroda i običnog članstva. Ovaj proces otuđenja postavlja važna pitanja o demokratizaciji i moralnim vrijednostima unutar Partije.