Preporuke EU o referendumu: Nova pravila i mogućnosti dogovora

26. januar 2006. godine, nakon završenog trećeg kruga razgovora o uslovima za organizovanje referenduma, izaslanik Evropske unije Miroslav Lajčak je saopštio da su polazni stavovi vlasti i opozicije dosta suprotstavljeni, ali da postoje neka pitanja gdje je moguće postići kompromis. Lajčak je izrazio umjereni optimizam u pogledu postizanja dogovora o uslovima za referendum, konstatovavši da je tokom treće runde postignut pozitivan pomak, "doduše više u smislu forme, nego sadržaja".

Odlazeći iz Podgorice, Lajčak je najavio dolazak u Crnu Goru i nastavak pregovora 31. januara, a predstavnicima vlasti i opozicije predao dokument koji sadrži ocjenu platformi oba bloka i okvirne preporuke Evropske unije o uslovima organizovanja referenduma. Evropska unija je odbacila zahtjev opozicije za formiranje koncentracione vlade, jer je to u suprotnosti sa crnogorskim Ustavom, ali je prihvatila njen prijedlog za donošenje specijalnog zakona koji će regulisati referendumski proces.

U dokumentu “Moguća rješenja u vezi sa zakonodavnim okvirom za demokratski referendum u Crnoj Gori” ne precizira se stav EU o većini potrebnoj za donošenje odluke o državnom statusu, ali se ističe da bi ona “trebalo da bude veća nego u važećem referendumskom zakonu” i da o tom pitanju “u skladu sa preporukama Venecijanske komisije, treba postići politički sporazum”. “Zahtjev većine trebalo bi da uzme u obzir specijalnu prirodu referenduma i postreferendumsku stabilnost”, dodaje se u dijelu dokumenta posvećenog pitanju većine.

EU predlaže da radne grupe odmah počnu izradu dokumenata koji se tiču zakonodavnog okvira, referendumske kampanje i njenog finansiranja, pristupa medijima, sprovođenju i praćenju referendumskog procesa. U dokumentu Brisela ocjenjuje se da je važeći rok za referendumsku kampanju od 60 do 90 dana “prihvatljiv”, čime je odbijen zahtjev opozicije da to bude od tri do šest mjeseci, jer za to “nijesu pruženi ni pravni argumenti, niti tehničko objašnjenje”. EU predlaže da se formiranje republičke referendumske komisije reguliše posebnim zakonom, a da predsjednik i sekretar tog tijela “ne mogu biti iz iste referendumske opcije”.

“Opštinske referendumske komisije i birački odbori treba da odražavaju isti princip pariteta predstavljanja obje opcije. Poseban zakon trebalo bi da obezbijedi jednaku šansu za referendumsku kampanju u javnim elektronskim servisima i javnim štampanim medijima, u skladu sa postojećim medijskim zakonodavstvom”, navodi se u Lajčakovoj preporuci. Dodaje se da je “preporučljivo da privatni mediji dobrovoljno potpišu pravilnik ponašanja, koji reguliše fer uređivačku politiku i uravnoteženo izvještavanje”.

“Ove principe trebalo bi da poštuju i mediji registrovani van Crne Gore, ali dostupni na njenoj teritoriji. Trebalo bi formirati posebno parlamentarno tijelo za praćenje ponašanja medija tokom kampanje, koje bi činio jednak broj predstavnika dva bloka, medijskih institucija i građanskog društva. Nadležnosti takvog tijela ne treba da utiču na nadležnosti medijskih institucija ustanovljenih medijskim zakonodavstvom”, navodi se u dokumentu “Moguća rješenja u vezi sa zakonodavnim okvirom za demokratski referendum u Crnoj Gori”.

Predstavnicima suverenističkog i unionističkog bloka ostavljeno je pet dana da razmotre preporuke Evropske unije i pripreme se za četvrti krug pregovora na ekspertskom nivou. Nastavak feljtona o referendumskoj 2006. godini biće objavljen 27. januara na Portalu Antena M.