Kako se Srbija sjeća vlade Zorana Đinđića

Iznureni ratovima i sankcijama, birači u Srbiji su 2000. godine, na izborima, svrgnuli vlast Slobodana Miloševića i Socijalističku partiju Srbije. U decembru te godine, Demokratska opozicija Srbije (DOS) je formirala prvu demokratsku vladu u novijoj istoriji zemlje, predvođenu Zoranom Đinđićem. Danas, 25 godina kasnije, sjećanja na ovu vladu, iako donekle izbledjela, donose mješovita osjećanja, a od velikih očekivanja ostalo je malo toga.

„Posle pada režima Slobodana Miloševića, mislili smo da je zemlja konačno dobila priliku da prekine sa starim obrascima vlasti i započne drugačiji politički život. Verovali smo u promene“, izjavljuje Milan Petrović iz Kraljeva. Pokušaji ekonomskih reformi, unutrašnji sukobi i, na kraju, ubistvo premijera Đinđića obeležili su prvu vladu DOS-a. Profesor Erik Gordi sa Univerzitetskog koledža u Londonu smatra da je koalicija od 18 stranaka došla na vlast sa „obećanjem raskida sa prošlošću“, ali je ostavila složeno nasleđe.

Zoran Živković, tada potpredsednik DS-a, ističe da je nova vlada nasledila decenijske probleme Miloševićeve vlasti. „Srbija je tada bila na ivici preživljavanja, plate nisu bile dovoljne ni za nekoliko dana života.“ Sankcije UN uvedene 1992. godine su dodatno otežale situaciju, a preostale sankcije ukinute su tek posle promjene vlasti 2000. godine. Iako su Đinđić i njegovi saradnici uspeli da prevaziđu brojne prepreke, spori tempo reformi značio je da mnogi procesi nisu završeni ni godinu dana nakon njegovog ubistva.

„Iako Đinđić nije bio savršen čovek, imao je iskrenu nameru da uspostavi demokratski poredak“, dodaje Gordi. U međuvremenu, lideri DOS-a suočili su se s razmiricama i neslaganjima koja su rezultirala slomom demokratskih promjena. Ubistvo Đinđića 12. marta 2003. godine, nakon pokušaja atentata u februaru iste godine, dodatno je destabilizovalo političku scenu.

Nada Blagojević iz Beograda sjeća se perioda kao „prilično haotičnog“. „Postojala je nada da će sve biti bolje, ali su političari iz te vlade previše puštali crkvu da deluje.“ U obrazovnom sistemu, veronauka je vraćena u škole 2001. godine, što je dodatno podstaklo rasprave o uticaju crkve na politiku.

Sofija Mitrović, koja je rođena nekoliko meseci nakon formiranja vlade, priznaje da zna o tom periodu uglavnom iz porodičnih priča. „Nisam bila ni rođena ili sam bila baš mala, i u školi niko nije govorio o tome.“ Posle ubistva Đinđića, novi izbori raspisani su 13. novembra, a pet dana kasnije, DOS je zvanično prestao da postoji. „Može se reći da će u kolektivnom pamćenju prva vlada DOS-a ostati kao još jedan u nizu pokušaja da se sa sistemom koji nije funkcionisao napravi nešto što vredi“, zaključuje Gordi.