Izložba Crnogorskog paviljona na Venecijanskom bijenalu u Nikšiću

Izložba Crnogorskog paviljona sa Venecijanskog bijenala arhitekture 2025, pod nazivom 'Razumjeti zemlju: Intersticijum', biće otvorena u Nikšiću u prostorijama JU 'Muzeji i galerije' u Dvorcu kralja Nikole 24. aprila. Projekat, koji je u Veneciji predstavljen kao zvanična reprezentacija Crne Gore, realizuje se i u Nikšiću u okviru programa Nikšić 2030. Evropska prijestonica kulture.

Tim povodom, grad Nikšić našao se u jednom od najvažnijih svjetskih časopisa za savremenu umjetnost E-FLUX. 'Nakon premijernog predstavljanja na devetnaestom Internacionalnom Venecijanskom bijenalu arhitekture, projekat 'Terram Intelligere: INTERSTITIUM' ulazi u novu i radikalno transformisanu fazu kroz postavljanje u Dvorcu kralja Nikole, u Nikšiću - budućoj Evropskoj prijestonici kulture 2030. Ova relokacija ne predstavlja puko premještanje ili reprodukciju postojećeg rada, već njegovu temeljnu rekonfiguraciju', istakla je Miljana Zeković.

Prvobitno kustoski oblikovan od Miljane Zeković, u saradnji sa umjetnicima Ivanom Šukovićem, Emirom Šehanovićem i arhitektom Dejanom Todorovićem, crnogorski paviljon u Veneciji bio je koncipiran ne kao reprezentacija nacionalnog identiteta, već kao prostorna i konceptualna istraživačka platforma. Instalacija, predstavljena u galerijskom prostoru ArteNova u Campo San Lorenzo i posjećena od više od 21.000 posjetilaca, tematizovala je zemlju kao kompleksan, živ sistem - biološki, kulturni i infrastrukturni - koji izmiče pojednostavljenim vizuelnim reprezentacijama.

Kroz kultivaciju bakterijskih kultura unutar transparentnih polikarbonatnih struktura, rad je razotkrivao procese rasta, transformacije i interakcije koji se odvijaju izvan granica ljudske percepcije. 'U Nikšiću, međutim, projekat prolazi kroz suštinsku transformaciju. Povratak u lokalni kontekst uvodi ne samo novu publiku, već i novi prostorni, istorijski i epistemološki okvir. Arhitektura Dvorca kralja Nikole, sa linearnom organizacijom i snažnim istorijskim slojevima, postaje aktivni činilac u formiranju instalacije', naglasila je Zeković.

Za razliku od kontrolisanog ambijenta venecijanskog izložbenog prostora, ovdje se uspostavlja odnos između prirodnog i vještačkog svjetla, gdje instalacija poprima atmosferu bližu laboratoriji nego teatru. 'U tom procesu, arhitektura prestaje biti neutralni kontejner i postaje dinamički interfejs - medijator između bioloških procesa, ambijentalnih uslova i ljudske percepcije', dodala je ona.

'Prostorni slijed, materijalnost i svjetlosni uslovi aktivno oblikuju ponašanje instalacije, uspostavljajući novu vrstu dijaloga između postojećeg i umetnutog. Centralni koncept intersticijuma - preuzet iz molekularne biologije kao prostor između ćelija kroz koji cirkulišu tečnosti, signali i energije - u Nikšiću dobija prostornu manifestaciju. On se pojavljuje u prazninama između struktura, između laboratorije i izložbe, između vidljivog i nevidljivog, postajući ključni operativni princip projekta', istakla je Miljana Zeković.

Važno je naglasiti da biološki sistemi predstavljeni u Nikšiću nijesu preneseni iz Venecije, već su lokalno kultivisani, u saradnji sa Institutom za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo i naučnim institucijama u Crnoj Gori, čime projekat dodatno učvršćuje vezu sa kontekstom u kojem nastaje. 'Ova transformacija rezonuje sa širim razvojnim okvirom Nikšića kao grada u procesu kulturne i urbane redefinicije. Kao buduća Evropska prijestonica kulture, pod konceptom 'Otvorenog grada', Nikšić se pozicionira kao prostor razmjene, eksperimenta i interdisciplinarne saradnje. U tom ambijentu, 'Terram Intelligere: INTERSTITIUM' ne funkcioniše kao zatvorena instalacija, već kao otvoreni proces - paralelan samim tokovima grada', zaključila je Zeković.