Na današnji dan 1985: Patrijarh German služio liturgiju za nastavak izgradnje Hrama Sv. Save

Na današnji dan, 12. maja 1985. godine, u nezavršenom Hramu Svetog Save, Patrijarh srpski German održao je svečanu liturgiju koja je obeležila nastavak izgradnje ovog monumentalnog hrama. Hram Svetog Save u Beogradu predstavlja najveći srpski pravoslavni hram i najveći pravoslavni hram na Balkanu.

Smješten u istočnom delu Svetosavskog trga, u opštini Vračar, hram je podignut na mestu za koje se smatra da je Sınan-paša 1594. godine spalio mošti Svetog Save, osnivača Srpske pravoslavne crkve. Izgradnja hrama finansirana je dobrovoljnim prilozima, kao i plaćanjem doplatnih poštanskih markica.

U neposrednoj blizini hrama nalazi se parohijski dom, a planira se i izgradnja zgrade patrijaršije. Ovaj spomen-hram čini organski deo savremene slikovite siluete Beograda, čime se svrstava među njegova glavna obeležja. Zbog istaknutog mesta na beogradskom horizontu, hram je vidljiv sa svih prilaza gradu.

Crkva može da primi 10.000 vernika, dok na zapadnoj horskoj galeriji može da stane 800 horsista. Hram je obložen belim mermerom i granitom. Ispod poda hrama izgrađena je crkva Svetog cara Lazara, ukupne površine oko 1.800 m², sa riznicom Svetog Save i kriptom patrijarha Srpske pravoslavne crkve, gde je planirano da se sahranjuju upokojeni patrijarsi.

Izgradnja hrama odvijala se veoma sporo do 2002. godine, a trenutno je još uvek u izgradnji. Ideja o podizanju crkve Svetog Save na Vračaru prvi put je izneta 1879. godine od strane Matie Bana, jednog od najpoznatijih predstavnika Srba katoličke vere iz Dubrovnika. Družtvo za podizanje Hrama Svetog Save osnovano je 1895. godine s ciljem da se na mestu spaljivanja mošti podigne hram.

Omašnja crkva koja je podignuta na mesto budućeg hrama kasnije je pomerena kako bi izgradnja mogla da započne. Izbijanje Prvog balkanskog rata 1912. godine, kao i Drugi balkanski i Prvi svetski rat, zaustavili su sve aktivnosti na izgradnji hrama. Nakon rata, 1919. godine, društvo je ponovo ustanovljeno, a izgradnja je konačno započela 1935. godine kada je patrijarh Varvara izvršio osvećenje temelja.

Dalja izgradnja bila je prekinuta napadom Nemačke na Jugoslaviju 1941. godine. Od početka građevinskih radova do nemačke okupacije, izgrađeni su temelji hram i podignuti su zidovi visine 7 i 11 metara. Nemačka okupaciona vojska koristila je prostor unutar nedovršenog hrama kao parkiralište, a 1944. godine su ga za istu svrhu koristili partizani i Crvena armija. Razna preduzeća su kasnije koristila prostor kao magacin, a Društvo za izgradnju hrama je prestalo da postoji.

Patrijarh German dolazi na čelo Srpske pravoslavne crkve 1958. godine i obnavlja ideju o podizanju hrama. Nakon 88 ponovljenih molbi, i isto toliko odbijanja, dozvola za nastavak gradnje dobijena je u leto 1984. godine. Patrijarh, 20 episkopa i brojnog sveštenstva služili su 12. maja 1985. godine svečanu liturgiju kojoj je prisustvovalo oko 12.000 vernika unutar zidina hrama, dok je u porti bilo još oko 80.000 ljudi.

Izgradnja je ponovo otpočela avgusta 1985. godine, a zidovi su podignuti do pune visine od 40 metara. Najveće postignuće bilo je podizanje centralne kupole teške 4.000 tona. Kupola je napravljena na zemlji, a zatim je zajedno sa pokrivačem od bakarnog lima i velikim pozlaćenim krstom visokim 12 metara i teškim 4 tone podignuta i postavljena na zidove. Podizanje, koje je trajalo 40 dana, završeno je juna 1989. godine.

Gradnja eksterijera završena je 2004. godine. Postavljena su zvona i prozori, a fasada je takođe završena. Međutim, radovi na unutrašnjoj dekoraciji su još u toku. Hram su po dva puta posetili ruski predsednici Vladimir Putin i Dmitrij Medvedev, a posećuju ga i druge zvanične delegacije koje dolaze u Beograd.