Značaj Leopolda Rankea i njegova 'Srpska revolucija' 140 godina nakon smrti

Sada, kada se navršava 140 godina od smrti Leopolda Rankea, umjesno je postaviti pitanje - šta autor djela „Srpska revolucija“ znači današnjim Srbima, današnjim Njemcima i današnjim istoričarima?

Kada su advokat Gotlib Izrael Ranke i njegova supruga Friderike uoči Božića 1795. dobili prvo dijete - sina Leopolda - u varoši Vie u Tiringiji, to je već bio dio Pruske, države u ekspanziji. Fridrih II Veliki je umro prije Rankeovog rođenja, ali je svojim nasljednicima ostavio u amanet jednu od glavnih evropskih sila sa jednom od najdisciplinovanijih vojski u Evropi i veoma efikasnom birokratijom.

Dva mjeseca prije rođenja Leopolda Rankea Pruska je, zajedno sa carskom Rusijom i Habzburškom monarhijom, raskomadala Poljsku. Rankeovi stričevi su već napravili karijere u Berlinu, a on je nakon školovanja diplomirao na katedri za klasičnu filologiju i teologiju u Lajpcigu.

Godina je 1828. Leopold Ranke boravi u Beču. Njegov arhivski rad je do tada neviđen, a u prestonici Habzburga upoznaje Vuka Stefanovića Karadžića. U dugim razgovorima, Vuk mu prepričava događaje iz ustanka i političke odnose među Srbima i Turcima, čime značajno obogaćuje Rankeovo znanje o srpskoj istoriji.

Ranke je u predgovoru knjige zapisao kako se često smrću svjedoka gubi znanje koje bi moglo otkriti napredak ili propast. Vuk je bio Rankeu više od sagovornika; on mu je omogućio pristup srpskoj istorijskoj građi, a neki istraživači smatraju da bez Vuka knjiga gotovo ne bi mogla nastati u obliku u kojem je objavljena.

Dio njemačke konzervativne javnosti osjetio je nelagodu zbog Rankeovog relativno pozitivnog prikaza srpskog ustanka, no Ranke je ostao konzervativni monarhista i nikada nije zagovarao revolucionarni preobražaj Njemačke.

Knjiga „Srpska revolucija“ doživjela je 1844. godine drugo prošireno izdanje, a Ranke je postao neprikosnoveni intelektualni autoritet na polju istorijske nauke. Iako su se javljali kritičari koji su ga optuživali za idealizaciju srpskog naroda, Ranke je oblikovao političko značenje „srpske revolucije“ i njegov rad ostavlja značajan trag na istorijske interpretacije.