Alekandar II Nikolajevič Romanov i Spas krvi: Rat protiv Osmanskog Carstva

Na današnji dan, 24. aprila 1877. godine, ruski car Alekandar II obavijestio je o ratu protiv Osmanskog Carstva zbog odbijanja da ispuni Londonski ugovor. Rat, u kojem je Rusija težila da izbiše na Bosporsku i Dardanelsku moreuze, završio je u decembru 1877. osvajanje Plevne, ali je britanska flota, koja je bila usidrena u Dardanelima, spasila Turke, pa je Alekandar II morao da se povuče.

Tokom njegove vladavine, ukinuto je kmetstvo, reformisani su sudovi, a data je ograničena samouprava gubernijama i gradovima. U februaru 1881. godine, ubio ga je pripadnik organizacije 'Narodna volja'. Aleksandrova otac bio je Nikolaj I, jedan od najkonzervativnijih monarha u ruskoj istoriji. Zbog svoje strogoće dobio je nadimak 'Palkin' (rus. 'palka' znači palica), dok je posle gushedavanja revolucije u Austro-Ugarskoj dobio naziv 'žandar Evrope'.

Poraz u Krimskom ratu (1853-1856) pokazao je da je konzervativna Rusija slabija od koalicije evropskih sila, što je zahtijevalo promjene. Kada je Alekandar preuzeo presto 1855. godine, već je bio svjestan potrebe za reformama. Alekandar II nije bio reformator po vokaciji, ali je postao kao čovjek trezvenog uma i dobre volje, jer je to vrijeme zahtijevalo.

Prije ukidanja kmetstva 1861. godine, seljaci centralnih ruskih gubernija lično su zavisili od spahija, koji su ih ponekad mogli i ubiti, prodati ili izgubiti na kartama. Formalno je ruski zakon zabranjivao ubistvo seljaka, ali spahiji obično nisu bili ozbiljno kažnjavani. Svojom reformom, car je darovao seljacima ličnu slobodu, ali većina zemlje na kojoj su radili ostala je u vlasništvu spahija. Da bi postali pravi domaćini svoje zemlje, seljaci su morali da je otkupe od spahija, što je mnogima oduzelo nekoliko decenija.

Car je reforme sproveo i kroz uvođenje sistema lokalne samouprave, slabljenje stroge cenzure, modernizaciju vojske i smanjenje broja vojnika. Alekandar II je unaprijedio sistem visokog obrazovanja, a univerziteti su postali nezavisniji. Modernizovano je i sudstvo i finansijski sistem. Tokom njegove vladavine, imperija se značajno proširila: ruska teritorija u Centralnoj Aziji dosegla je do Irana, dok je na Dalekom istoku stigla do Tihog okeana.

Pored toga, konačno je pokoren Severni Kavkaz, ali je Aljaska prodata Sjedinjenim Američkim Državama, a Kurilska ostrva data Japanu u zamjenu za Sahalin. Tada se smatralo da su Aljaska i Kurilska ostrva previše udaljene teritorije koje je teško braniti.

Jedna od zanimljivih anegdota o Alekandru II govori da je jednom prilikom posjetio mali ruski grad i iznenada odlučio da ode u crkvu za vrijeme bogosluženja, kada je u njoj bilo mnogo naroda. Načelnik lokalne policije nije očekivao takav potez i požurio je ispred cara da odgurne narod kako bi oslobodio put Njegovom Veličanstvu. 'Sa poštovanjem! Sa strahopoštovanjem!', vikao je on, udarajući sve redom pesnicama. Car je čuo šta govori policajac, dugo se smejao i rekao da sada shvata kako se u Rusiji ljudima usađuje 'poštovanje i strahopoštovanje'.

Jedna od njegovih krilatica, puna carske melanholije, glasila je: 'Upravljati Rusijom nije teško, ali je potpuno beskorisno'. Tokom vladavine Aleksandra II, ruski revolucionari su prvi put počeli koristiti terorizam kao sredstvo borbe za vlast, a sam imperator postao je njihova meta. Teroristi su prvi atentat na njega izvršili 1866. godine, a kasnije još četiri: pucali su na cara, bacali bombe i dizali u vazduh carski voz. Poslednji atentat bio je koban. Prvog marta 1881. godine, u Petersburgu su članovi revolucionarne terorističke organizacije 'Narodna volja' izveli bombaški napad na kolonu vozila u kojoj je bio car. Alekandar je tada smrtno ranjen i izdahnuo je nekoliko časova kasnije. Na mestu pogibije podignut je Hram Spasa na krvi, koji je postao jedan od zaštitnih znakova Petersburga.