Nevidljivi tragovi grada: Umjetnik MM i mozaici koji vraćaju život trotoarima

U vremenu kada urbani prostori sve češće postaju uniformisani i lišeni ličnog pečata, jedan anonimni umjetnik, poznat samo pod inicijalima MMM (Ememem), tiho i uporno mijenja lice gradova koje je posjetio. Njegov rad ne možemo pronaći u galerijama niti na aukcijama, već tamo gdje najmanje očekujemo, pod nogama prolaznika – u oštećenim, zaboravljenim dijelovima trotoara koje pretvara u male, šarene mozaike.

Ememem je, prema rijetkim dostupnim informacijama, samouk autor čije intervencije susrećemo u brojnim evropskim prestonicama. Njegova umjetnost nastaje iz potrebe da popravi, ali i da udahne novi život stazama kojima svakodnevno kročimo, ali istovremeno uspijeva da oplemeni javni prostor, pretvarajući ga u galeriju na otvorenom.

Rupe, pukotine i oštećenja u asfaltu i betonu za njega nisu problem i ružna estetika, već prilika – prazno platno koje čeka hiruršku street art intervenciju. Njegovi mozaici, sastavljeni od komadića keramike, stakla i kamena, ne prate unaprijed zadane obrasce. Motivi variraju od apstraktnih formi do stilizovanih biljaka, geometrijskih figura, lica čovjeka i simboličnih prikaza svakodnevice. Ono što ih povezuje jeste preciznost izrade i osjećaj za prostor, tako da svaki rad djeluje kao da je oduvijek pripadao tom mjestu.

Ememem je svoju magiju donio i u Beogradu, gdje su njegovi radovi najbrojniji kada je balkanski prostor u pitanju. U užurbanim kvartovima u starom dijelu grada, između sivih ploča i ispucalih trotoara, njegovi mozaici iznenada “iskaču” kao male oaze igre boja. Građani ih često otkrivaju slučajno, ali jednom kada ih primijete, počinju ih tražiti, nadajući se da će na taj način imati putokaz do velikog mozaičnog rješenja koji će postati reper street art umjetnosti grada i regiona.

Na društvenim mrežama već postoje neformalne mape lokacija na kojima se mogu vidjeti njegovi radovi, iako sam autor nikada javno ne potvrđuje njihovu autentičnost. U Zagrebu, MM-ovi mozaici imaju nešto suptilniji karakter. Uklopljeni u urednije gradske cjeline, oni djeluju kao diskretni ukrasi koji nagrađuju pažljive posmatrače. Uprkos manjem broju radova u odnosu na Beograd, njihova prisutnost izaziva podjednako interesovanje, naročito među mlađom publikom i ljubiteljima ulične umjetnosti.

Mostar, grad slojevite istorije i izražene simbolike, pružio je Ememem-u drugačiji kontekst. Njegove intervencije ovdje često nose dublju emotivnu notu. U prostoru obilježenom oštećenjima i obnovom, mozaici djeluju kao tihi podsjetnici na mogućnost transformacije – iz ruševine u ljepotu. Upravo u Mostaru, prema mišljenju nekih posmatrača, njegov rad dobija najjaču simboličku dimenziju, posebno ako uzmemo u obzir da ožiljci rata imaju drugačiju inspirativnu notu, koju umjetnik i sam postavlja u prvi plan, imajući kao lajtmotiv, obnovu i transformaciju.

Zanimljivo je da Ememem izbjegava medije i javne nastupe. Njegov identitet ostaje nepoznat široj publici, poput britanskog umjetnika Benksi(ja), a rijetki pokušaji da se stupi u kontakt s njim uglavnom završavaju bez odgovora. Takav pristup dodatno doprinosi mistici koja ga okružuje, ali i skreće fokus sa autora na djelo – što je, čini se, njegova osnovna namjera.

Kako citira The Observer, Ememem je samoproglašeni “hirurg pločnika” i “vitez rupa”, a svoju umjetnost definiše kao flacking, što se odnosi na francusku riječ flaque, što znači lokva. Ono što smo saznali jeste da je umjetnik italijanskog porijekla koji trenutno živi u Parizu, a svoj prvi underground nastup imao je na umjetničkoj sceni u Lionu 2016. godine. Od tada je uradio preko 500 mozaičnih radova širom Evrope, a lijepo je znati da je već neko vrijeme prisutan i na Balkanu.

Prestižna Galerie Italienne u Parizu, uključila je nekoliko njegovih radova u velikoj izložbi 2021. godine. Radovi su se sastojali od mozaika pločica postavljenih na asfaltnu podlogu, podsjećaju na prenosive “flackinge” i prodaju se između 10 i 12 hiljada evra. U vremenu kada se umjetnost često vezuje za tržište i vidljivost, Ememem podsjeća na njenu osnovnu funkciju: da komunicira, oplemenjuje i iznenađuje. Njegovi mozaici ne traže pažnju, ali je neumitno privlače. Oni ne dominiraju prostorom, već ga iscjeljuju – tiho, nenametljivo i trajno.

Možda upravo zato, iako nepoznat široj javnosti, Ememem već zauzima posebno mjesto u urbanim pričama Beograda, Zagreba i Mostara, ali i velikih evropskih gradova. Zato se pitamo: Da li je Crna Gora spremna za jedan ovakav street art performans? Upravo zato je možda Evropska prestonica kulture 2030. sledeća destinacija ovog uličnog virtouza.