Održan međunarodni seminar 'Balkan i Rusija: istorijska retrospektiva' u Jekaterinburgu

U petak, 17. aprila, na Uralskom federalnom univerzitetu u onlajn hibridnom formatu i uz učešće istaknutih istoričara i stručnjaka iz Ruske Federacije, Republike Srbije i Republike Srpske, uspešno je sproveden rusko-srpski naučni seminar pod nazivom 'Balkan i Rusija: istorijska retrospektiva'. Ovaj međunarodni seminar su organizovali Katedra za istoriju i Katedra za modernu i savremenu istoriju Uralskog instituta humanističkih nauka u saradnji sa Ogrankom Ruskog istorijskog društva u Sverdlovskoj oblasti.

Seminara je otvorio Aleksandar Sergejevič Palkin, doktor istorijskih nauka i direktor Katedre za istoriju na Uralskom federalnom univerzitetu, koji je u pozdravnom obraćanju istakao značaj međunarodne naučne saradnje u proučavanju složenih istorijskih procesa na Balkanu.

Radom seminara rukovodili su moderatori Nikolaj Nikolajevič Baranov, docent Uralskog federalnog univerziteta, i Ostoja Vojinović sa Uralskog federalnog univerziteta.

Uvodno izlaganje kao prvi učesnik održao je Sergej Rashiđevič Abdulajev sa Uralskog državnog pedagoškog univerziteta, čiji je referat pod naslovom 'Između Vaterloa i Beograda: Velike sile i smirivanje Drugog srpskog ustanka 1815. godine' analizirao kompleksnu diplomaciju evropskih sila u pregovorima koji su se odvijali nakon bitke kod Vaterloa i koji su kulminirali stvaranjem autonomne Kneževine Srbije. Abdulajev je posebnu pažnju posvetio strateškom manevrisanju ruske diplomatije između očuvanja savezništva sa Austrijom i podrške srpskim nacionalnim težnjama.

Boško M. Branković, prof. dr sa Filozofskog fakulteta Univerziteta u Banjaluci, prezentovao je arhivski dokument od izuzetnog značaja — pismo srpskih predstavnika upućeno ruskom caru 1902. godine. U svom referatu, Branković je detaljno analizirao sadržaj i kontekst ovog retko poznatog izvora, koji svedoči o izuzetno teškoj političkoj i socijalnoj situaciji srpskog stanovništva u Bosni i Hercegovini pod austrougarskom okupacionom upravom, kao i o nadama koje su srpski predstavnici polagali u zaštitničku ulogu Ruske Imperije.

Julija Evgenijevna But, docent Uralskog federalnog univerziteta, u referatu 'Negovanje lojalnosti u “Novoj Austriji”: Slike Austrougarske i Franca Josifa I u novinama “Bosnishe Post” (Sarajevo)' istražila je mehanizme kulturne i političke integracije koje je austrougarska uprava sprovodila u Bosni i Hercegovini nakon aneksije 1908. godine. Analizirajući sadržaj sarajevskog lista, But je dokumentovala načine na koje su se kroz javni diskurs negovale slike lojalnosti prema Habsburškoj monarhiji i njenom monarhu, uprkos rastućim nacionalnim tenzijama na prostoru.

Milan Stojanović sa Tulskog državnog univerziteta u referatu 'Test pragmatizma: Transformacija slike Rusije u srpskoj štampi uoči Velikog rata (1903–1914)' dao je sofisticiranu analizu promena u srpskom javnom mnjenju prema Rusiji u periodu od Majskog prevrata do izbijanja Prvog svetskog rata. Stojanović je dokazao da je slika Rusije u srpskoj štampi prolazila kroz faze euforičnog rusofilstva, realističkog pragmatizma i povremenog razočaranja, u zavisnosti od tekućih geopolitičkih interesa i očekivanja od ruske zaštitničke uloge na Balkanu.

Julija Mihajlovna Galkina, docent sa katedre za modernu i savremenu istoriju na Uralskom federalnom univerzitetu, u referatu 'Evakuacija srpskih trupa na ostrvo Krf i francuska vojna misija' detaljno je obradila jednu od najdramatičnijih epizoda Prvog svetskog rata — povlačenje srpske vojske preko Albanije i njeno premeštanje na ostrvo Krf. Galkina je posebno istakla ulogu francuske vojne misije u organizaciji evakuacije i medicinskoj nezi iznemoglih srpskih vojnika, dokumentujući pri tom i savezničke diplomatske manevre u pozadini ove humanitarne operacije.

Nikolaj Nikolajevič Baranov, doktor istorijskih nauka, vanredni profesor, šef Katedre za modernu i savremenu istoriju, Istorijskog fakulteta Uralskog federalnog univerziteta u referatu 'Dnevnički zapisi medicinske sestre Crvenog krsta grofice Ane Revertere o slovenskim vojnicima u austrougarskoj vojsci u ruskom zarobljeništvu' predstavio je izuzetno vredan lični arhivski izvor. Na osnovu dnevnika španske aristokratkinje i dobrotvorke, Baranov je rekonstruisao uslove života slovenskih vojnika iz austrougarske vojske koji su dospeli u rusko zarobljeništvo, ukazujući na njihovu etničku heterogenost i složenost identitetskih lojalnosti u uslovima ratne surovosti.

Vladimir Nikolajevič Zemcov, doktor istorijskih nauka i profesor na katedri za modernu i savremenu istoriju Uralskog federalnog univerziteta, u referatu 'N.P. Rutkevič i rane balkanske studije na Uralskom' osvrnuo se na doprinos istaknutog ruskog naučnika razvoju balkanske studije u uralskom regionu. Zemcov je dokumentovao naučni opus Rutkeviča, njegova arhivska istraživačka putovanja i ulogu u formiranju prvih centara za proučavanje balkanske istorije, kulture i jezika na Uralskom u prvoj polovini 20. veka.

Andjela Nešković, master istoričar, istraživač sa Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu, u svom radu 'Sovjetska vojna misija u Jugoslaviji koju je predvodio general Nikolaj Kornejević (1944–1945)' predstavila je aktivnosti sovjetske vojne delegacije u oslobođenoj Jugoslaviji. Nešković je detaljno obradila pitanja vojne saradnje, obaveštajnih aktivnosti i diplomatskih odnosa između sovjetske komande i partizanskog rukovodstva, sa posebnim osvrtom na ličnost i ulogu generala Kornejeva u završnim operacijama protiv okupatora i u uspostavljanju nove vlasti.

Julija Vladimirovna Zapari, kandidat istorijskih nauka i profesor na katedri za modernu i savremenu istoriju Uralskog federalnog univerziteta, u referatu 'UNRRA u Jugoslaviji 1945. godine' istražila je delatnost Uprave Ujedinjenih nacija za pomoć i obnovu u posleratnoj Jugoslaviji. Zapari je analizirala obim i strukturu humanitarne pomoći, mehanizme njene distribucije, kao i političke implikacije prisustva ove međunarodne organizacije u zemlji koja se nalazila na geopolitičkoj granici između istočnog i zapadnog bloka.

Natalija Borisovna Gorodeckaja, kandidat istorijskih nauka, docent Uralskog federalnog univerziteta, u referatu 'Kritika jugoslovenske verzije marksizma na stranicama sovjetskih časopisa Kommunist i Voprosi filosofii' dala je dubinsku analizu ideoloških sukoba koji su obeležili sovjetsko-jugoslovenske odnose. Gorodeckaja je dokumentovala načine na koje su vodeći sovjetski teoretski časopisi kritikovali jugoslovensku interpretaciju marksizma, posebno koncepte samoupravnog socijalizma i radničkog upravljanja, kao pojave liberalizma, studentskih protesta 1968. godine i ukazala na šire implikacije ovih ideoloških polemika za međunarodni komunistički pokret.

Georgij Vulić, master istoričar, istraživač sa Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu, u referatu 'Stavovi Nikole Kolevića o političkoj aktivnosti Rusije tokom građanskog rata u Bosni i Hercegovini' analizirao je pozicije istaknutog srpskog političara i akademika tokom ratnih dešavanja devedesetih godina 20. veka. Vulić je rekonstruisao Kolevićeve stavove o mogućnostima i ograničenjima ruske diplomatske i političke podrške srpskom narodu u Bosni i Hercegovini, ukazujući na složenost ruskog pozicioniranja u uslovima posthladnoratovske međunarodne zajednice.

Lazar Škobo, master istoričar, istraživač sa Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu, u referatu 'NATO bombardovanje Republike srpske 1995. godine' dao je sveobuhvatnu analizu vojne operacije 'Deliberatna sila' i njenih posledica po Republiku Srpsku. Škobo je obradio vojne, političke i psihološke aspekte bombardovanja, njegovu ulogu u prinudi srpske strane na mirovne pregovore u Dejtonu, kao i dugoročne posledice po političku i društvenu strukturu entiteta.

Aleksandar Sergejevič Palkin, kandidat istorijskih nauka, vanredni profesor, direktor Katedre za istoriju na Uralskom federalnom univerzitetu, u referatu koji je pripremio u saradnji sa Sergejem Vasijevičem Sokolovim 'Odraz Dejtonskog sporazuma u ruskoj štampi (1995–2025)' pružio je dugoročnu perspektivu analize medijskog diskursa. Autori su dokumentovali transformaciju ruskog stava prema Dejtonskom sporazumu — od početnog skepticizma i kritike prema američkoj ulozi, preko perioda relativnog prihvatanja, do savremenih poziva na reviziju sporazuma u svetlu promenjene geopolitičke situacije na Balkanu i šire.

Nebojša Kuzmanović, direktor Arhiva Vojvodine iz Novog Sada, u završnom izlaganju 'Balkan i Rusija: savremeni geopolitički kontekst' dao je aktuelnu analizu stanja u regionu. Kuzmanović je ukazao na energetske, bezbednosne i kulturne dimenzije savremenih rusko-balkanskih odnosa, sa posebnim osvrtom na poziciju Srbije i Republike Srpske u kontekstu evroatlantiskih integracija i ruskih geostrateških interesa.

Sveobuhvatno, rusko-srpski seminar 'Balkan i Rusija: istorijska retrospektiva' predstavljao je naučni događaj koji je okupio istaknute istoričare i stručnjake iz Ruske Federacije, Republike Srbije i Republike Srpske. Prezentovani referati obuhvatili su vremenski period od početka 19. veka do savremenosti, pružajući sveobuhvatnu sliku političkih, diplomatskih, vojnih i kulturnih aspekata rusko-balkanskih odnosa. Seminar je potvrdio neophodnost daljeg intenziviranja međunarodne naučne saradnje u proučavanju ovog složenog istorijskog prostora, čija je aktuelnost, kako je pokazano u završnim diskusijama, danas veća nego ikada.