U Nikšiću 24. aprila izložba Crnogorskog paviljona sa Venecijanskog bijenala arhitekture 2025

U Dvorcu kralja Nikole u Nikšiću 24. aprila biće otvorena izložba Crnogorskog paviljona sa Venecijanskog bijenala arhitekture 2025, pod nazivom Razumjeti zemlju: Intersticijum. Iz Kancelarije Nikšić Evropska prestonica kulture 2030. pojasnili su da se projekat, koji je u Veneciji predstavljen kao zvanična reprezentacija Crne Gore, realizuje i u Nikšiću u okviru programa Nikšić 2030 Evropska prestonica kulture.

Tim povodom, grad Nikšić našao se u jednom od najvažnijih svjetskih časopisa za savremenu umjetnost, E-FLUX. Terram Intelligere: INTERSTITIUM u Nikšiću - Rekonfiguracija arhitekture između biologije, prostora i percepcije. Nakon premijernog predstavljanja na devetnaestom Internacionalnom Venecijanskom bijenalu arhitekture, projekat Terram Intelligere: INTERSTITIUM ulazi u novu i radikalno transformisanu fazu kroz svoje postavljanje u Dvorcu kralja Nikole, u Nikšiću — budućoj Evropskoj prestonici kulture 2030.

Ova relokacija ne predstavlja puko premještanje ili reprodukciju već postojećeg rada, već njegovu temeljnu rekonfiguraciju. Projekat se iz scenografski kontrolisanog izložbenog okruženja preobražava u situirani, prostorno-osjetljivi sistem koji odgovara na konkretne uslove novog konteksta. Prvobitno kustoski oblikovan od strane Miljane Zeković, u saradnji sa umjetnicima Ivanom Šukovićem, Emirom Šehanovićem i arhitektom Dejanom Todorovićem, crnogorski paviljon u Veneciji bio je koncipiran ne kao reprezentacija nacionalnog identiteta, već kao prostorna i konceptualna istraživačka platforma.

Instalacija, predstavljena u galerijskom prostoru ArteNova u Campo San Lorenzo i posjećena od strane više od 21.000 posjetilaca, tematizovala je zemlju kao kompleksan, živ sistem — biološki, kulturni i infrastrukturni — koji izmiče pojednostavljenim vizuelnim reprezentacijama. U Nikšiću, međutim, projekat prolazi kroz suštinsku transformaciju. Povratak u lokalni kontekst uvodi ne samo novu publiku, već i novi prostorni, istorijski i epistemološki okvir.

Arhitektura Dvorca kralja Nikole, sa svojom linearnom organizacijom i snažnim istorijskim slojevima, postaje aktivni činilac u formiranju instalacije. Za razliku od kontrolisanog ambijenta venecijanskog izložbenog prostora, ovdje se uspostavlja odnos između prirodnog i vještačkog svjetla, gdje instalacija poprima atmosferu bližu laboratoriji nego teatru.

U tom procesu, arhitektura prestaje biti neutralni kontejner i postaje dinamički interfejs — medijator između bioloških procesa, ambijentalnih uslova i ljudske percepcije. Prostorni slijed, materijalnost i svjetlosni uslovi aktivno oblikuju ponašanje instalacije, uspostavljajući novu vrstu dijaloga između postojećeg i umetnutog. Centralni koncept intersticijuma — preuzet iz molekularne biologije kao prostor između ćelija kroz koji cirkulišu tečnosti, signali i energije — u Nikšiću dobija svoju prostornu manifestaciju.

On se pojavljuje u prazninama između struktura, između laboratorije i izložbe, između vidljivog i nevidljivog, postajući ključni operativni princip projekta. Važno je naglasiti da biološki sistemi predstavljeni u Nikšiću nijesu preneseni iz Venecije, već su lokalno kultivisani, u saradnji sa Institutom za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo i naučnim institucijama u Crnoj Gori, čime projekat dodatno učvršćuje svoju vezu sa kontekstom u kojem nastaje.

Ova transformacija rezonuje sa širim razvojnim okvirom Nikšića kao grada u procesu kulturne i urbane redefinicije. Kao buduća Evropska prestonica kulture, pod konceptom „Otvorenog grada“, Nikšić se pozicionira kao prostor razmjene, eksperimenta i interdisciplinarne saradnje. U tom ambijentu, Terram Intelligere: INTERSTITIUM ne funkcioniše kao zatvorena instalacija, već kao otvoreni proces — paralelan samim tokovima grada.

Ono što se ovdje artikuliše jeste nova definicija arhitekture: ne kao statičnog objekta, već kao posredničke prakse koja omogućava susrete između ljudskih i neljudskih aktera, između različitih sistema znanja i kroz vremenske dimenzije koje prevazilaze neposredno iskustvo. Razumjeti zemlju, u tom smislu, ne znači definisati je, već ući u dijalog sa njenim procesima, uskladiti se s njenim ritmovima i boraviti u prostorima između.

Izlagači: Ivan Šuković, Dejan Todorović, Emir Šehanović