Skrovito blago botaničke bašte: Biblioteka Instituta – jedna od najstarijih i najbogatijih u jugoistočnoj Evropi

U Beogradu se, u botaničkoj bašti na Paliluli, čuva jedna od najstarijih i najbogatijih biblioteka u jugoistočnoj Evropi. Na današnji dan, 12. aprila 1890. godine, počelo je uređenje ove bašte, koja je prvi put osnovana 1855. godine u dvorištu konaka kneginje Ljubice Obrenović. Botanička bašta je 1874. godine dobila svoju lokaciju na kraju Dunavske ulice, ali je uništena 1888. godine usled izlivanja Dunava. Kralj Milan Obrenović poklonio je tada zemljište gradu uz uslov da se bašta nazove 'Jevremovac', u znak sjećanja na njegovog djeda Jeverma.

U ovoj obrazovnoj ustanovi čuvaju se veoma rijetke i vrijedne knjige iz 15. i 16. veka. Biblioteka se ponosi time što je jedna od osam u svijetu koja posjeduje izdanje 'Flora Greca'. Takođe, tu je i 'Flora', najstariji botanički časopis, čiji je prvi broj izdat 1818. godine. Prema riječima Ane Ržančanin, samostalnog stručnog saradnika u herbarijumskoj naučnoj zbirci Instituta za botaniku, fond biblioteke čini između 6.000 i 7.000 naslova. Nedostatak prostora dovodi do toga da se knjige nalaze i u magacinu, otežavajući utvrđivanje tačnog broja. Zbog loših uslova, neke novije knjige i časopisi su uklonjeni jer su povukli vlagu i počeli da buđaju.

Krunjski dragulj biblioteke je 'Flora Greca', veličanstvena edicija u deset tomova o samoniklim biljkama Grčke, Male Azije i Levanta, životno delo Džona Sibtorpa. Drugo izdanje je kupljeno 1926. godine za 116.000 dinara od Gece Kona. To je luksuzno i raritetno izdanje sa skoro 1.000 ilustracija biljaka u prirodnoj veličini, na osnovu originalnih crteža poznatog botaničkog slikara Ferdinanda Bauera. Najstarija knjiga u biblioteci je iz 1562. godine – 'Istorija sveta' od Plinija Mlađeg, enciklopedijsko delo antičkog sveta na starofrancuskom jeziku. Ove knjige se čuvaju u sefu, u specijalnim uslovima, a neke imaju slike koje su ručno crtane. Kako je pigment fotolabilan, preporučuje se da se što manje iznose u javnost, jer svetlost i blic utiču na razgradnju pigmenta.

U knjižnom fondu nalaze se i zapisi Jozifa Pančića iz 1878. godine – 'Flora u okolini beogradskoj, po analitičkom sistemu'. U prvom izdanju navedeno je 1.057 biljaka, a u poslednjem ih je bilo stotinaak više. Osim što je bio botaničar, Pančić je bio otvoren prema običnom svetu. Želeo je da pomogne ljudima da se uključe u gajenje biljaka. Knjiga 'Šafran' odnosi se na gajenje komercijalnog šafrana, kako bi ljudi nešto zaradili i obezbijedili sebi bolji život.

Srednjoškolci su nekada učili i 'Botaniku', pa se na policama nalazi i udžbenik za prvi i drugi razred, koji je napisao Nedeljko Košanin, upravnik botaničke bašte 'Jevremovac'. Među naslovima je i 'Priručnik za botaničare' iz 1879. godine, koji objašnjava šta jedan botaničar treba da ima na terenu, kako da koristi lupu i da herbarizuje biljku. Takođe, tu su i 'Pravila o Botaničkoj bašti 'Jevremovac', štampana 1898. godine, koja se i danas mogu primjenjivati bez izmjena.

Biblioteka 'Jevremovac' osnovana je 1853. godine dolaskom Jozifa Pančića za profesora i asistenta prirodnih nauka na Liceju. Jedan od prvih problema bio je nedostatak literature, pa je on počeo da sakuplja knjige i naučne časopise kako bi omogućio napredak i rad sa studentima. Biblioteka je 1908. godine, iz zgrade Rektorata, prebačena u Botaničku baštu. Tokom Prvog i Drugog svetskog rata, mnoge knjige su odnete, a deo je dobijen i kao ratna reparacija.