Knjiga o čoveku prosvetiteljskog dela

Potpredsednik Skupštine Srbije, profesor dr Jovan Janjić, napisao je recenziju za knjigu "Gospodar knjiga" književnika i advokata Predraga Savića o belom Rusku Anatoiju Ivanoviću, koji je između dva rata ostavio dubok trag u srpskom izdavaštvu. Knjiga izaziva veliku pažnju stručne i kulturne javnosti u Srbiji. Nadahnut prikaz profesora Janjića takođe govori o važnosti ove knjige koja jednu značajnu istorijsku ličnost rehabilituje i vraća u život.

Profesor dr Jovan Janjić ističe: "Civilizacija na delu čoveka počiva. Na rukama ljudi koji su spremni na žrtvu. A pod vođstvom ljudi koji imaju viziju." Anatoij Ivanović, odrastajući u uglednoj aristokratskoj porodici industrijalaca, izdavača i štampara u Rostovu na Donu, bio je postojan u stavu da na istinskim vrednostima svet opstaje i da se za dobro vredi boriti. Bio je i svedok i žrtva boljševičkog terora, ali nije ostao nemi svedok i klonula žrtva. Prihvatio se borbe.

Postao je ratni heroj u borbama za Rostov, a nakon krvave Oktobarske revolucije pronalazi novo utočište kod bratskog srpskog naroda, u tadašnjoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. U Beogradu osniva svoju izdavačku kuću "Narodna prosveta", koja postaje najuticajnija izdavačka adresa u jugoistočnoj Evropi. Objavljuje odabrana svetska književna dela, ruske klasike, dela najboljih srpskih pisaca, udžbenike, časopise… Anatoij Ivanović i njegova "Narodna prosveta" postaju svetlost svetu.

U svom delu "Gospodar knjiga: uloga Anatoija Ivanovića, belog Rusa, u stvaranju srpskih velikana", Predrag Savić koristi svoja istraživačka sposobnost, advokatsku preciznost i književnički dar kako bi stvorio tekst koji ima snagu arhivskog dokumenta, ubedljivost pravne argumentacije i narativnu privlačnost dobre proze. Posebna vrednost Savijeve knjige leži u činjenici da autor ne pristupa temi samo kao istoričar ili publicista, već kao čovek koji je lično učestvovao u procesu rehabilitacije Anatoija Ivanovića.

Taj desetogodišnji trud, krunisan sudskom pobedom, predstavlja okosnicu celokupnog dela i daje mu snažan autentični pečat. Savić ne piše o Ivanoviću kao o nama udaljenom istorijskom liku, već kao o nepravedno potisnutom čoveku, koji zaslužuje da se vrati i bude tamo gde je njegovo delo, u središte kulturne i istorijske svesti. Autor je sproveo gotovo detektivsko istraživanje, prikupljajući knjige i časopise u izdanju Ivanovićeve "Narodne prosvete".

Knjiga "Gospodar knjiga" se temelji na raznovrsnoj arhivskoj građi, što joj daje naučnu vrednost. Autor je za tim autentičnim svedočanstvima tragao po domaćim i inostranim arhivima, nalazeći ih u Arhivu Jugoslavije, Arhivu Srbije, Istorijskom arhivu Beograda, Narodnoj biblioteci Srbije i Univerzitetskoj biblioteci u Beogradu. Značajan deo dokumentacije potiče iz dosijea bezbednosnih službi koji osvetljavaju komunističko delo u progonu i brisanju Ivanovića iz javnog života.

Kroz ovu knjigu oslikava se široka istorijska drama: ratovi, okupacija, konfiskacije, uništavanje imovine i posleratni progon. Pisac uverljivo pokazuje kako je Ivanovićeva imperija razorena, kako su štamparske i druge mašine odnete, a imovina oduzeta, dok je jedan veliki kulturni projekat praktično izbrisan iz javnog sećanja. Upravo tu se knjiga pretvara u snažan apel za istorijsku pravdu i kulturnu rehabilitaciju. Stilski, delo se odlikuje jasnoćom, dokumentarnošću i snažnim narativnim tokom. Savijev književnički dar dolazi do izražaja u živim opisima, portretima ličnosti i dramaturgiji celina, čineći "Gospodar knjiga" više od istorijske studije.