Pjesnik slutnji: Vladislav Petković Dis – rođen na današnji dan

Na današnji dan, 10. marta 1880. godine rođen je Vladislav Petković Dis, jedan od najtalentovanijih pjesnika srpske književnosti, koji za života nije bio prihvaćen. 30. maja 1910. umro je u dubinama Jonskog mora, utopio se kod Krfa pošto je brod na kojem se nalazio torpedovala nemačka podmornica.

Poslije završene gimnazije, bio je učitelj u selu Prlti, potom carinski činovnik u Beogradu, ali je najviše bio sklon boemskom načinu života. Sa piscem Simo Pandurovićem, jednim od osnivača srpske moderne, uređivao je časopis "Književna nedelja".

Prvi svjetski rat ga je odveo u tuđinu, a utopio se u moru kraj grčkog otoka Krfa 1917, kad je nemačka podmornica torpedovala brod kojim se iz Francuske vraćao u otadžbinu.

Lirika mu je autentična, veoma senzibilna i fluidna, muzična u ritmu i emocijama, okrenuta unutrašnjem životu, maštanju i halucinacijama. Njegov pesimizam iskazuje viziju smrti, zlosutnosti i dubok lični bol. Kako kaže Miloš Crnjanski, Disu se odbijala ljubav prema domovini, otadžbini… i istakao njegovu pjesmu "Spomenik" kao dokaz da je Dis bio rodoljub.

SPOMENIK

Sa očiju mojih san lagano ide,

I duša se budi.

I dok raste java,

Izrasli grobovi sad se lepo vide,

K’o daleka brda kroz podneblja plava.

Neka čudna radost i novo buđenje!

Kao da su dani strašni, ali prošli,

Kao da su slava, rat i mučno bdjenje

Bili san veliki, da su iz sna došli.

Sve se to desilo k’o u naglom huku

Prolećnjih potoka i nadošle vode:

Pet vekova dugih, u crnom jauku,

Izgubili su se u hymni slobode.

Sve se to desilo sa brzinom reka

U ime morala ove otadžbine:

Kao da je narod celog svoga veka

Spremao se za to da slobodno gine.

Kao izmišljeni da su bili ljudi

Sa žrtava svojih i svojih podviga!

I ja pitam sebe, dok se duša budi,

Da l’ doživjeh sve to, il’ čitah iz knjiga.

Od Kosova plač je,

Bogu se vapije,

Al’ nigde pomoći, svuda srca tvrda:

Siđoše gromovi, padose kapije,

Progledase ljudi, i polja i brda.

I kad gledam vode, varoši i sela,

Zemlju što iznichie iz krvi sinova,

Čini mi se ljudska da to nisu djela,

Već spomenik davni minulih džinova.

I još mi se čini, dok mi duša sanja,

Da spomenik živi, ima život dugi,

Da danas silazi u nova predanja,

Da sprema narastaj za spomenik drugi.