Svetozar Miletić: Borac za prava Srba u Austrougarskoj

Na današnji dan, 22. februara 1826. godine, rođen je srpski advokat, novinar i pisac Svetozar Miletić, vođa Srba u Vojvodini u borbi za nacionalna prava u Austro-Ugarskoj. Miletić je rođen u Mošorinu, Šajkaška (Bačka) kao najstariji od sedmoro djece u siromašnoj porodici.

Osnovnu školu pohađao je u rodnom mjestu i bio "prvi đak". Obrazovanje je nastavio u bataljonskom središtu u Titelu, u njemačkoj školi. Njegov otac je planirao da ga upiše na zanat, ali advokat Aron Maletin je ubeđivao njegovog oca da odustane od te ideje i umesto toga ga upisuje u Srpsku pravoslavnu veliku gimnaziju u Novom Sadu. U spomenici te gimnazije zabeleženo je da je Svetozar "najbolji đak koga je gimnazija ikada imala".

Nakon položenog ispita mature, upisuje se na Evangelistički licej u Požunu (Bratislava), gde se uključuje u rad srpske đačke družine, koja je delovala pod uticajem svjeslovenskih ideja. Oni su izdavali časopis Srpski sokol, u kojem Miletić objavljuje svoje prve književne i političke tekstove.

Godine 1848. prešao je na studije u Peštu, gde ga je zatekao početak građanskih revolucija koje su potresle Evropu. Miletić se vraća u Karlovce gde prisustvuje Majskoj skupštini na kojoj je proglašena Srpska Vojvodina. Godine 1849. odlazi da nastavi studije u Beč, gde završava 1854. i postaje doktor prava.

U politički život se vraća serijom tekstova u Srpskom dnevniku, razmatrajući situaciju u tadašnjoj Evropi, posebno na Balkanu. Zalagao se za ostvarenje Srpske Vojvodine, smatrajući da to ne treba postići "preko cara", već kroz saradnju i dogovor sa Mađarima. Ova ideja je u početku izazvala pometnju među mladim Srbima, ali je ubrzo prihvaćena od strane mlade liberalne srpske građanske inteligencije.

Godine 1861. postaje gradonačelnik Novog Sada, najmlađi u istoriji grada. Kao gradonačelnik, proglasio je srpski jezik zvaničnim, ukinuo nemačku realku i zalaže se za podizanje zdanja Gradske kuće u srpskom delu Novog Sada. Ugaraska vlast ga suspenzuje sa ovog mesta.

Miletić je bio veoma angažovan i kod premeštanja Matice srpske iz Pešte u Novi Sad. Godine 1864. postaje član Kniževnog odeljenja Matice, a ubrzo i njen potpredsednik. Pod njegovim rukovodstvom nastaje Srpska narodna slobodoumna stranka, prvi organizovani nacionalni pokret kod Srba u Habsburškoj monarhiji.

Iako je delokrug rada ove stranke bio pretežno usmeren ka Srbima u Monarhiji, ona se bavila i opšte nacionalnom problematikom. Miletić je jedan od organizatora prve skupštine Ujedinjene omladine srpske – prve svesrpske političke organizacije.

Godine 1867. ponovo je na čelu novosadskog Magistarta, gde se ponovo bori sa ugarskim vlastima. Tokom ovog mandata, njegovom zaslugom, boje srpske trobojke postaju zvanične boje grada Novog Sada. Njegovi napori da Gradska kuća bude podignuta u srpskom kraju postaju ozbiljna smetnja vlastima, što dovodi do njegove suspenzije i hapšenja na montiranom procesu, gde je osuđen na godinu dana zatvora.

Dok je bio u zatvoru, srpska politička scena se počinje raslojavati. Govoreno mu je da će ostati sam ako ne napravi neki kompromis, a on je odgovarao: "Sam sam i počeo". Njegova popularnost dostiže vrhunac kada izlazi iz zatvora, gde god se pojavio, organizovane su mu velike manifestacije.

Međutim, u julu 1876. godine, ponovo je uhapšen i osuđen na šest godina robije. U zatvoru je maltretiran i fizički i psihički. Do kraja života se nije oporavio i više se nije uključivao u politički život. Umro je u Vršcu 1901. godine u 75. godini života, a sahranjen je u Novom Sadu.