Sarajevska Hagada: Feniks koji se ponovo brani

Sarajevska Hagada, jedinstveni rukopis izrađen u Španiji, čuva se u Zemaljskom muzeju BiH pod strogim merama bezbjednosti. Ovaj neprocenjivi artefakt, koji predstavlja vrhunac srednjovekovne jevrejske umetnosti, služi kao simbol zajednice koja je preživjela tri rata. Njena važnost prepoznata je i od strane UNESKO-a, koji ju je 2017. godine upisao u Međunarodni registar „Pamćenje sveta”.

Kustos Zemaljskog muzeja, Mirsad Sijarić, ističe da je Hagada najvredniji spomenik srednjovekovne jevrejske umetnosti, te da njen rukopis sadrži jedini prikaz sinagoge iz 14. veka. Ova knjiga nije samo vjerski tekst, već artefakt preživljavanja zajednice u Bosni i Hercegovini. Haris Halilović, profesor na RMIT Univerzitetu u Melburnu, dodaje da Hagada kombinuje umetničku, istorijsku i simboličku važnost, što je čini jedinstvenom.

Zanimljivo je da je izjava Milorada Dodika, bivšeg predsjednika Republike Srpske, da „Hagadu treba vratiti u Izrael”, izazvala provokaciju u Sarajevu, gradu koji većinski naseljavaju muslimani. Izrael nije podnio nikakvu inicijativu za vraćanje Hagade, a Jakob Finci, predsjednik Jevrejske zajednice u BiH, naglašava da Hagada nema veze s državom Izrael, osim što je to jevrejska vjerska knjiga.

Tokom Drugog svjetskog rata i opsade Sarajeva, muslimanski i sekularni čuvari rizikovali su svoje živote kako bi zaštitili Hagadu. Ova knjiga čuvala se u Centralnoj banci u Sarajevu tokom rata, a direktor muzeja, Imamović, prisjeća se operacije prebacivanja Hagade u vrijeme opsade. On je sa kolegom i policijom organizovao premeštanje, iako su mnogi sumnjali u njenu pravu vrijednost.

Hagada, koja je pisana na pergamentu i bogata ilustracijama, predstavlja simbol etike solidarnosti i zajedništva, a njen put kroz istoriju svjedoči o burnim vremenima Balkana. Bez obzira na sve izazove, Sarajevska Hagada se ponovo brani, poput feniksa, čuvajući ne samo svoju umjetničku vrijednost, već i važnost zajednice kojoj pripada.