Sjećanje na Stefana Nemanju, osnivača Srpske pravoslavne crkve

Na današnji dan, 13. februara po starom kalendaru, 1199. godine, preminuo je veliki župan Stefan Nemanja, koji je tada bio monah Simeon, u manastiru Hilandar. Stefan Nemanja je bio značajan vladar Raške i osnivač vladarske dinastije Nemanjića, koja je vladala delom tadašnje Srbije u srednjem veku.

On se smatra jednim od najvažnijih srpskih vladara, a zajedno sa svojim sinom Svetim Savom Srpskim, jedan je od osnivača Srpske pravoslavne crkve, koja ga slavi kao Svetog Simeona Mirotočivog. Njegova vladavina označava prelomni period u istoriji i kulturi Srba.

Stefan Nemanja je bio najmlađi sin vlastelina Zavide i zbačio je svog najstarijeg brata Tihomira, kao i vrhovnu vlast Vizantije, verovatno 1166. godine. Pored Tihomira, imao je još dva brata, Miroslava i Stracimira. Nakon propasti antivizantijske koalicije, u kojoj je učestvovao, 1172. godine, predao se vizantijskom caru Manojlu II Komninu i priznao ga za svog suverena.

Posle carove smrti 1180. godine, započeo je napade na vizantijsku teritoriju, šireći svoju vlast na okolne srpske oblasti, uključujući Kosovo, Zetu, Travuniju, Zahumlje i Neretvljansku oblast, osim Bosne. Njegova ekspanzija završena je porazom na Moravi 1190. godine, kada je Raška postala vizantijski vazal, ali su mu priznate veće delove dotadašnjih osvajanja.

Na unutrašnjem planu, okrenuo se učvršćivanju vlasti u zemlji. Sazvao je sabor protiv bogumila u Raškoj i, uz pomoć vojske, surovo se obračunao sa sledbenicima ovog učenja, koje je smatrano jeretičkim. Na međunarodnom planu, bio je odan vazal Manojlu Komninu od 1172. godine, šaljući mu pomoćne vojne odrede, ali se nakon smrti cara odmetnuo i ulazio u velike saveze protiv Vizantije.

Njegova vladavina obeležena je početkom podizanja monumenatlnih vladarskih zadužbina i pojavom autentičnog srpskog stila u sakralnoj arhitekturi, poznatom kao Raški stil. Među značajnijim zadužbinama su manastiri Đurđevi Stupovi, Studenica, koju je podigao kao mauzolej, i Hilandar, koji je obnovio sa sinom Savom 1198. godine.

Nakon što se povukao sa vlasti, zamonašio se na saboru 1196. godine i za svog naslednika odredio srednjeg sina Stefana Prvovenčanog, u dogovoru sa vizantijskim carem Aleksijom III. Stefan Prvovenčani bio je oženjen carevom ćerkom Evdokijom. Stefan Nemanja je preminuo kao monah Simeon u manastiru Hilandar, a njegove mošti su 1208. godine prenesene u manastir Studenicu, gde se i danas nalaze.