Posljednja volja: moralna obaveza iznad zakona

Mada nije kanonizovana ni božjim ni zemaljskim zakonima, posljednja volja ili želja čovjeka na ivici smrti, izrečena kao molba, amanet ili testamemt, predstavlja moralnu obavezu iznad svakog zakona. Čak i u situacijama kada je njeno izvršenje iziskivalo značajne fizičke, organizacione ili finansijske izazove, posljednja volja pokojnika bila je pitanje časti za naslednike, prijatelje i poštovaoce. Njeno neispunjavanje, osim što donosi sram, takođe podstiče strah od kazne, prokletstva i prezira, čak i kod agnostika, koji ovakvo postupanje doživljava kao porodicni ili lični sram.

Jučer su se navršile 73 godine od smrti jednog od najvećih srpskih, pa i evropskih slikara akademskog realizma, Uroša Predića. O njemu i njegovom stvaralaštvu rečeno je mnogo, ali jedan važan podatak o njegovom posljednjem počivalištu ostao je „ispod radara“ hroničara. Naime, pred smrt, mještani njegovog rodnog Orlovata obratili su mu se pisma tražeći da ispuni njihovu želju i bude sahranjen u porodičnoj grobnici njegovih roditelja. Ova molba oduševila je proslavljenog slikara, koji je imao opciju sahrane u Beogradu, ali je svojim posljednjim zavještanjem odlučio da bude sahranjen u Orlovatu. Godinu dana kasnije, sav inventar njegovog beogradskog ateljea bio je, kao legat, ustupljen Narodnom muzeju u Zrenjaninu.

Ovaj primjer obostranog poštovanja posljednje volje podsjeća na potpuno suprotan primjer, posljednju volju Rada Tomova Petrovića, pjesnika i Mitropolita Njegoša. Prije nego što je preminuo, Njegoš je svom narodu ostavio amanet da bude sahranjen u kapeli na Lovćenu. „To je moja potonja želja, koju vam ištem da je ispunite, i ako mi ne zadate Božju veru da ćete tako učiniti, onda ću ve ostaviti pred prokletstvom…“, pisao je Njegoš. Od časa njegovog upokojenja prošlo je 175 godina, a on još uvijek ne počiva u kapeli, njegov amanet je neispunjen, dok nad njegovim narodom još uvijek stoji teško prokletstvo.

Ovo prokletstvo se odnosi na narod koji je institut „posljednje volje“ postavio na vrh svog običajnog prava i moralnog kreda. Izvučeno iz ovog odgovarajućeg konteksta i prebačeno u prljavi brlog dnevne politizacije, „potojna ura Njegoševa“ postala je pitanje koje duboko dijeli Crnu Goru i stavlja joj omču mržnje oko vrata. Njeno ispunjenje, bez obzira na prokletstvo, ne bi učinilo Njegoša većim, ali bi služilo na čast i ponos onima koji se bez ikakvog moralnog prava kunu njime i njegovim imenom. Do tada, Njegoš će i dalje biti „sijarak tužni, bez iđe ikoga“!