Muzej u Kembridžu vraća 116 beninskih bronzi Nigeriji

Muzej arheologije i antropologije (MAA) Univerziteta u Kembridžu saopštio je da je prenio vlasništvo nad 116 skulptura poznatih kao beninske bronze na Nigeriju. Ova odluka dolazi u trenutku kada raste pritisak na Britanski muzej i druge velike evropske muzeje da vrate artefakte koji su otuđeni tokom kolonijalnog perioda.

Beninske bronze su umjetnička djela koja su britanske snage zaplijenile 1897. godine tokom vojne ekspedicije protiv tadašnjeg Kraljevstva Benin, na području današnje Nigerije. Među ovim predmetima su komemorativne glave beninskih vladara, reljefne ploče sa prikazima ratnika i životinja, kao i maske i narukvice od bronze, slonovače i drveta.

Direktor muzeja u Kembridžu, Nikolas Tomas, izjavio je da je nakon "temeljne i detaljne analize" preovladalo mišljenje da institucija treba da se odrekne vlasništva nad svim predmetima zaplijenjenim 1897. godine. "Napravili smo pauzu jer je bio potreban jasniji okvir. U julu prošle godine univerzitetsko vijeće je potvrdilo da prenos (vlasništva) treba da se nastavi. Oko 100 bronzi biće vraćeno Nigeriji u narednih nekoliko mjeseci o trošku univerziteta. Preostalih 16 bronzanih skulptura ostaće u Kembridžu na pozajmici," rekao je Tomas.

Generalni direktor Nacionalne komisije za muzeje i spomenike Nigerije, Olugbile Holovej, ocijenio je da bi odluka Kembridža mogla da izazove "domino-efekat" i dovede do povraćaja artefakata iz drugih institucija, uključujući Britanski muzej, koji u svojoj zbirci ima oko 900 beninskih bronzi - najveću kolekciju te vrste na svijetu.

Ovaj potez dolazi nakon što su zvaničnici univerziteta 2022. godine podržali zahtjev Nacionalne komisije za muzeje i spomenike Nigerije (NCMM) za "povratak Nigeriji 116 predmeta koji se trenutno nalaze u muzeju, a koje su britanske oružane snage odnijele tokom pljačke grada Benin 1897. godine". Njemačka je 2022. godine vratila više od 1.000 takvih predmeta Nigeriji, dok je Holandija 2025. vratila 119 artefakata.

Britanski muzej se, međutim, poziva na Zakon iz 1963. godine, koji ograničava mogućnost trajnog otuđenja predmeta iz njegove kolekcije. Kritičari ocjenjuju da se taj zakon koristi kao prepreka za restituciju i da britanske nacionalne institucije zaostaju za međunarodnom praksom, što, kako navode, može imati negativne reputacione posljedice.

Beninska bronza odnosi se na predmete napravljene od mesinga i slonovače, kao i bronzanih materijala, i važi za simbol afričkog umjetničkog i tehnološkog dostignuća. Njihovo prisvajanje tokom kolonijalne ere postalo je jedno od najpoznatijih pitanja restitucije kulturnog nasljeđa. Godine 1897, kao odmazdu za ubistvo sedam britanskih zvaničnika, "kaznena ekspedicija" predvođena Kraljevskom mornaricom opljačkala je kraljevinu Benin, u današnjoj Nigeriji i poslala njenog vladara u egzil. Britanski vojnici i mornari odnijeli su više od 5.000 mesinganih i bronzanih odlivaka i rezbarija od slonovače – poznatih kao Beninske bronze. Mnogi su završili u muzejima u Britaniji, Evropi i SAD. Vrijednost bronzanih skulptura je porasla tokom 20. vijeka, a nekoliko njih su kolekcionari kupili za milione funti po komadu.