Vuk Stefanović Karadžić - Reformator srpskog jezika

Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), reformator srpskog jezika i pravopisa, preminuo je 7. februara 1864. godine. Osnovnu pismenost učio je u selu kod rođaka trgovca, a zatim u školi u Loznici i manastiru Tronoša. Tokom Prvog srpskog ustanka bio je pisar vojvode Ćurčije, a kasnije učitelj u Beogradu i carinik na Dunavu kod Kladova.

Posle propasti ustanka 1813. godine i odlaska u Beč, počeo je sakupljati narodne pesme i umotvorine, kao i raditi na srpskom jeziku i pravopisu. Ubrzo je izdao prvu zbirku narodnih pesama i "Pismeniicu" (gramatiku), a 1818. "Rečnik". Pored toga, bavio se istorijskim svedočanstvima, etnografijom i organizovao istraživanja u svim kasnijim jugoslovenskim zemljama.

Karadžić se borio protiv samovlašća kneza Miloša Obrenovića i jakog fronta protivnika reforme jezika. Uređivao je almanah "Danica" i nastojao da Evropu upozna o srpskom narodnom blagu i prošlosti. Njegov impozantan rad, koji je sabran u 39 tomova, stekao je mnoge pristalice, ali i ogorčene protivnike. Prijatelje je našao u najistaknutijim umovima Evrope, a ugledni univerzitet u Jeni proglasio ga je počasnim doktorom.

Njegove reformatorske ideje su odnele odlučujuću prevagu 1847. godine, kada su izašle "Pesme" Branka Radičevića, dokaz da se "Vukovim jezikom" mogu pisati i umetnička dela. Đura Daničić je delom "Rat za srpski jezik i pravopis" dokazao da su opravdane Vukove jezičke postavke. Cela epohalna faza razvijenog srpskog romantizma bila je pod Vukovim uticajem.

Posle 33 godine u tuđini, njegovi posmrtni ostaci su 1897. godine preneseni iz Beča u otadžbinu i uz Dositeja Obradovića počivaju ispred Sabornog hrama u Beogradu. O Vukovom značaju, koji prevazilazi srpske prostore, svedoči i činjenica da je Zastupništvo grada Zagreba 1861. godine dodelilo Vuku Karadžiću Povelju počasnog građanina, kojom su mu data "sva prava, slobodštine i koristi kao što svakom građaninu Zagreba po zakonu i starom narodnom običaju pripadaju".

Koliki je bio Vukov uticaj na hrvatski jezik najbolje je objasnio Ivan Broz, čuveni književni istoričar i lingvista iz druge polovine 19. veka. Hrvati su odlukom Sabora preuzeli Vukov model književnog jezika sa svim elementima, uključujući i akcenatski sistem. Neki lingvisti dobili su zaduženje da urade "instrumente" tog jezika i udžbenike. Godine 1892. Ivan Broz izdaje i štampa "Hrvatski pravopis" u čijem predgovoru navodi da bi se "sve to moglo nazvati i srpskim pravopisom". Hrvatski leksikograf Toma Maretić 1899. godine izdaje "Gramatiku i stilistiku hrvatskog ili srpskog jezika". "Ono što je Ciceron za Latine, to je Vuk za nas", zapisao je Maretić. Vuk je u Zagrebu imao ulicu više od jednog veka, ali je 1992. godine preimenovana, pošto je u tom periodu Hrvatska raskidala sve istorijske veze sa Srbijom i Srbima.