Na današnji dan 1412. izdat 'Zakon o rudnicima' dеспота Stefana Lazarevića

Na današnji dan, 29. januara 1412. godine po novom kalendaru, dеспот Stefan Lazarević izdao je 'Zakon o rudnicima', poznat kao Novobrdski rudarski zakonik, koji po svojoj pravnoj i istorijskoj vrednosti prevazilazi srpske nacionalne okvire.

Tekst su pisali rudarški stručnjaci, njih 24, koji su se na dеспotov poziv okupili na saboru u Nekodimu. Kada je tekst usaglašen, dеспot Stefan ga je na saboru u Novom Brdu potpisom i pečatom izdigao na nivo zakona. Iako nije bio prvi Zakon o rudnicima u srednjovekovnoj Srbiji, u kojoj je rudarstvo imalo dugu tradiciju, tekst Novobrdskog zakona jedini je sačuvan, a po načinu uvezivanja korica, jeziku i sadržini spada u srpske pravno-istorijske spomenike posebne vrednosti.

U sklopu teksta, pored Zakona koji se odnose na rudarenje, nalaze se i zakonske odredbe koje se tiču uređenja i života u Novom Brdu, tadašnjem najvećem rudniku na Balkanskom poluostrvu. Sačuvan ćirilični ilustrovani prepis tog Zakona, koji je otkriven 1959. godine, potiče iz 1580. godine i čuva se u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti. Tekst Zakona napisan je mračnim mastilom na 27 listova, a miniatura na početnoj strani predstavlja rudarski sudski kolegijum. Miniatura ima red sa po pet sedećih figura, a okvir, zastavica i inicijalna slova su u plavoj, zlatnoj i crvenoj boji.

Zanimljiv je 'put' tog Zakona od Novog Brda do Arhiva SANU. Godine 1674. od popadije Stojne, Zakonik je otkupio pop Georgije za 120 aspra, a zatim je dospeo u ruke hekima pašea Alipašića, koji ga je 1707. godine poklonio mitropolitu beogradskom i požarevačkom Mihajlu. Sledeći vlasnik bio je patrijarh Arsenius IV Šakabenta. Prema mišljenju Nikole Radojčića, koji je ispred SANU istraživao rukopis, iz patrijaršijske biblioteke dospeo je u Beč, a posle dva veka, nakon Drugog svetskog rata, pojavio se na jednoj aukciji antikviteta. Kupila ga je supruga dr Francea Hočevara, jugoslovenskog ambasadora u Bukureštu, koji je rukopis 11. aprila 1959. godine poklonio SANU.

Latinični prepis Zakona o rudnicima na 13 strana, koji nosi datum 26. jul 1638. godine, pronašao je akademik Petar Kolendić u Gradskoj biblioteci grada Splita. Rukopis je nastao u bugarskom rudarskom centru Ćiprovc.

Turski prevod Zakona o rudnicima pronađen je u sklopu otomanog akta izdatog 25. aprila 1494. godine, i sadrži 35 poglavlja koja odgovaraju prvom delu ćiriličnog rukopisa.