Dr Anto Gvozdenović: Životna priča crnogorskog generala i diplomate

Na današnji dan, 26. januara 1854. godine, u Vučjem Dolu kraj Cetinja rođen je dr Anto Gvozdenović. Završio je medicinu i postao poznati vojni хирург, proslavljeni general u ruskoj vojsci, zamjenik načelnika sanitetа u francuskoj vojsci i general-ađutant kralja Nikole. Gvozdenović je bio prvi i poslednji ambasador Kraljevine Crne Gore u Vašingtonu, a nakon smrti kralja Nikole, mандатар i potom predsednik crnogorske vlade u egzilu. Umro je u Vučjem Dolu 1935. godine.

On je bio jedan od četvorice državnih stipendista Knjževine Crne Gore, koji su se školovali u Rusiji. Nakon studiranja, stupio je u rusku vojsku, gdje je, kako se navodi, njegovo ime postalo poznato na tadašnjim ratnim frontovima. Kao student Medicinskog fakulteta u Moskvi, vratio se u domovinu 1876. godine da pomogne “balakanskoj siromaštini” tokom oslobodilačkih ratova 1875-1878. godine. Njegov životni put vodio ga je na bugarso ratište, u čuvenu Ahaketešinsku operaciju, kao i u rusko-japanski rat.

Dr. Anto Gvozdenović bio je hrabar ratnik, iskusni vojskovođa i dobar diplomata, poznat po svojoj širokoj kulturi i manirima obrazovanog Evropljanina. Bio je verni pratilac kralja Nikole na njegovom poslednjem putovanju iz Crne Gore i jedna od najpovjerljivijih ličnosti izbegličke vlade. Svoj posao obavljao je dostojanstveno, uprkos spletkama i intrigama na koje je nailazio tokom svog odgovornog rada.

Život mu je bio buran, od kamenitih Ćeklića do Peterburga i dalje na sve četiri strane sveta. Kretao se u najotmenijim društvima, bio poznat svim evropskim dvorovima i državnicima. Gvozdenović je bio džentlmen, poznat po ljubavi prema istini i rekao bi “svakome kresao u oči”. Njegova ljubav prema Crnoj Gori i Katunskoj nahiji ostala je u njegovom srcu i tokom vojevanja i kada je boravio u evropskim kockarnicama.

U Rusiji je došao do generalskog čina ne menjajući državljanstvo, a poslednje dane života proveo je skromno u Ćeklićima, zaboravljen. Umro je na rodnom ognjištu 1935. godine, a sahranjen je na seoskom groblju među svojim precima, bez ikakvih vojnih počasti. Na njegovom kovčegu bile su poređane tri generalske kape: ruske, francuske i crnogorske.

Anto Gvozdenović je bio čovek visokog čojstva i viteštva, čije osobine zaslužuju da se obeleže i u današnje vreme. Poznato je da se školovao u Rusiji i 1879. godine diplomirao medicinu na Moskovskom univerzitetu. Nakon završetka studija, postavljen je na mesto lekara u Vojnomedicinskoj upravi Kavkaskog vojnog okruga. Ubrzo nakon toga suočio se sa strašnim užasima rata u jedinici generala Skobeljeva u Turkmenistanu, gde je pokazao izvanrednu hrabrost tokom borbe kod Geok Tepea, preuzimajući komandu i osvajajući do tada neosvojivu tvrđavu.

Nakon rata, Gvozdenović je provodio vreme na Azurnoj obali, a legende o njegovim neobičnim događajima, poput dobitka velike sume novca u kazinu u Monte Karlu, i dalje se prepričavaju. U Crnu Goru se vratio 1911. godine i učestvovao u balkanskim ratovima kao ađutant i savetnik kralja Nikole. Godine 1914. odlazi u Pariz kao ruski general, gde postaje pomoćnik šefa sanitetа svih francuskih armija.

Početkom 1916. godine, odlazi sa kraljem Nikolom u emigraciju u Francusku i ima značajnu ulogu u izbegličkoj vladi. U Jugoslaviju se vraća 1925. godine, a poslednje godine života provodi u Vučjem Dolu, gde je i preminuo. Istorija nije dovoljno rekla o dr. Antu Gvozdenoviću, čiji je život bio toliko nevjerovatan da su mnoge priče o njemu prešle u legendu.