Retrospektiva Vlatka Gilića u Jugoslovenskoj kinoteci

Filmovi nedavno preminulog reditelja i scenariste Vlatka Gilića (1935-2026) biće prikazani od 12. do 14. septembra u sali „Makavejev“ Jugoslovenske kinoteke u Beogradu. Kako je najavljeno na sajtu Kinoteke, program obuhvata deset kratkih igranih i dokumentarnih filmova, dva dugometražna igrana ostvarenja i dva filma realizovana po scenarijima ovog cijenjenog crnogorskog i jugoslovenskog filmskog autora.

Prvog dana moći će da se vidi Gilićev izuzetni kratkometražni opus – od debitantske „Male svetlosti“ (1966, u korežiji s Predragom Golubovićem), preko filmova „Homo sapiens“ (1969) i „Homo homini“ (1970) sa motivima iz mita o Sizifu, do nagrađivanih djela „In continuo“ (1971), „Ljubav“ (1972), „Dan više“ (1972) i ostvarenja „Moć“ (1973). Za kratki metar osvojio je Srebrnog medvjeda u Berlinu, Gran-pri u Oberhauzenu i glavne nagrade na festivalima u Lajpcigu, Belviju, Melburnu, Sidneju, Trentu i Nionu.

Narednih dana na programu su Gilićev dugometražni debi „Kičma“ (1975), premijerno prikazan u Kanu, uz visoke ocjene kritike za mračnu i hermetičnu priču o misterioznom zagađenju vazduha koje stanovnike Beograda navodi na samoubistvo, kao i njegov naredni (i posljednji) dugometražni film, lirska priča „Dani od snova“ (1980), čija je premijera također bila u Kanu, dok je na festivalu u Puli osvojila nagradu kritike FIPRESCI.

U ovaj ciklus uvrštena su i dva filma koja Gilić potpisuje kao scenarista, a oba je režirao Predrag Golubović. To su avangardna ratna drama bez dijaloga „Sudbine“ (1978) i savremena drama „Sezona mira u Parizu“ (1981), s likovima koji nose traume iz Drugog svjetskog rata, ali i u vezi sa ratom u Vijetnamu ili francusko-arapskim sukobom. U toj francusko-jugoslovenskoj koprodukciji glavne uloge tumačili su Dragan Nikolić i Marija Šnajder.

Cijenjen i nagrađivan na međunarodnoj sceni, Gilić je bio manje poznat domaćoj publici. Njegov opus ostao je malog obima, jer se početkom devedesetih u znak protesta povukao sa filma i iz javnosti nakon što mu je čitav niz projekata odbijen na konkursima nadležnih institucija. Nakon toga nastavio je da radi kao profesor režije na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, a bio je i gostujući predavač na FLU na Cetinju.

Njegova autorska vizija, kako u septembarskom broju časopisa „Kinoteka“ piše Jovan Marković, okrenuta je ka mitskom, arhetipskom, metafizičkom, u određenoj mjeri i onostranom. Gilić je stvaralačke vrhunce ostvario prevashodno na granici između dokumentarnog i igranog: preplitanja i napetost ta dva pristupa filmu predstavljaju najintrigantnije karakteristike njegovog opusa. – U kratkom metru dosegao je tako visoke umjetničke domete da se može smatrati značajnim i u svjetskim okvirima – ocijenio je Marković, prenosi Jugoslovenska kinoteka.