Kolašinski plesovi i tradicija

Kolašinska tradicionalna kola sada mogu da uče i ljubitelji plesa sa engleskog govornog područja - kroz novu monografiju “Ples sjećanja: Od zaborava do kulturnog dobra”, autora Davora Sedlarevića. Put kolašinskih igara dokumentovan je na osnovu terenskih istraživanja, arhivske građe i brojnih istorijskih izvora.

Knjiga donosi i dosad javnosti nedostupne priloge, a 14 plesova moguće je učiti putem video-materijala dostupnih preko QR kodova. Kako objašnjava Sedlarević, u monografiji su opisani koraci za takozvana biraća kola Šćer, Što drijemaš, Jadna, Šibljik, kao i za ples Maglicu, zatim Kapija (Vrata), kola Sitan tanac, Oj Jovo, Jovo, Leše gora.

U monografiji, tek izašloj iz štampe, uz pomoć QR kodova, čitaoci će moći da nauče i posebno zanimljive plesove otmice ili prosidbe đevojke - Đudije, Kolo(m)per, Dobro veče gospo, Stamena, Glas se čuje u glavici, U Vukića Brankovića Stambol, Trusa…

Sedlarević se u knjizi bavio i temom zbog čega nedostaje muzika u tradicionalnim crnogorskim plesovima. “Tradicionalne crnogorske plesove (igre) u svečanoj ili suknenoj nošnji pratila je samo pjesma (a cappella) ili ritam koraka. To je činjenica koja zbunjuje generacije istraživača, a koja je nukleus autohtone plesne prakse u Crnoj Gori”, konstatuje Sedlarević u monografiji.

On tvrdi da su ansambli koji njeguju stari, autohtoni način crnogorskog plesa često neshvaćeni i potcjenjivani, iako je riječ o zahtjevnom scenskom izrazu. Zbog toga, objašnjava, većina ansambala danas pribjegava plejbeku ili orkestarskoj pratnji, dok je ostalo još samo nekoliko grupa dosljednih starom stilu plesa i pjesme, među kojima je i KUD “Mijat Mašković”.

Sedlarević za “Vijesti” objašnjava da je monografija podijeljena u 12 tematskih cjelina koje prate razvoj, istraživanje, revitalizaciju i očuvanje tradicionalnih plesova kolašinskog kraja. Namijenjena je stručnoj i široj javnosti, a kao dvojezično izdanje predstavlja rijetko izdanje ove vrste.

Jedan od segmenata knjige posvećen je i KUD-u “Mijat Mašković”, zaslužnom za revitalizaciju kolašinskih plesova i pjesama. U monografiji su zabilježeni počeci rada tog društva za vrijeme Drugog svjetskog rata. U Kolašinu se tradicija organizovanog kulturno-umjetničkog djelovanja razvija od početka XX vijeka, od Pjevačkog društva “Bjelasica” i Zanatlijsko-radničkog udruženja, do kulturno-umjetničke trupe osnovane 1943. godine, koja je okupljala horsku i dramsku sekciju.

“Pjevačko društvo ‘Bjelasica’ nastaje početkom XX vijeka u Kolašinu. ‘Glas Crnogoraca’ piše i o Zanatlijsko-radničkom udruženju u Kolašinu koje se osniva maja 1914. Kasnije grupa osnovana je krajem oktobra 1943. godine u tek oslobođenom Kolašinu i nije prekidala svoj rad ni u periodima kada je morala da napušta svoj Srez usljed neprijateljskog nadiranja”, navodi Sedlarević.

Sreski Narodnooslobodilački odbor formirao je u novembru 1943. godine kulturno-umjetničku trupu, sa horskom i dramskom sekcijom. U njoj su bile djevojke i mladići iz Kolašina, kasnije osnažene nekim profesionalnim glumcima sa Cetinja, pa je postala istovremeno i grupa ZAVNO-a, odnosno CASNO-a. Dramska sekcija davala je neke Nušićeve komade i skečeve sa savremenom tematikom.

Priredbe su prikazivane u svim opštinskim centrima u Srezu kolašinskom, po pravilu, u svakoj opštini po jedna priredba mjesečno. “U nekim slučajevima to su bile prve priredbe te vrste za narod na selu. Do kraja 1944. godine grupa je izvela ukupno 70 priredbi za oko 30.000 gledalaca. Na Drugom zasjedanju ZAVNO-a kulturno-umjetnička grupa Narodnooslobodilačkog odbora za srez kolašinski pohvaljena je kao najbolja u Crnoj Gori”, napisao je Sedlarević.

Podsjeća i na činjenicu da su pri svim narodnooslobodilačkim odborima u srezu kolašinskom postojale kulturno-umjetničke trupe, a najuspješnije je radila grupa u Prekobrđu. Rukovodioci KUD-a prije Sedlarevića bili su Dragoljub Drago Milanov Divac, Vaso Šoro Vukov Minić, Milisav Mina Šćepanović, Goran Šćepanović. Asistenti koji su danas zaposleni u ansamblu su Danica Šćepanović i Jovan Miladinović. Značajan iskorak KUD je ostvario pod rukovodstvom Milisava Mine Šćepanovića 80-ih i 90-ih godina XX vijeka, započinjanjem saradnje sa koreografom Draganom Pašićem i KUD-om “Inex” iz Nove Varoši, kada je na repertoar postavljen veliki broj tada aktuelnih koreografija po ugledu na vodeće jugoslovenske ansamble.