Etno-kamp dr Zlata Marjanović širi istraživački fokus na sjever Crne Gore

Dvanaesta Međunarodna istraživačka stanica plesno-muzičkog nasljeđa "Etno-kamp dr Zlata Marjanović – Kolašin" održana je od 1. do 12. avgusta, okupljajući eksperte, studente i učenike iz oblasti etnokoreologije, etnomuzikologije, antropologije i menadžmenta u kulturi iz Crne Gore i inostranstva. Od prošle godine fokus je proširen na sjeverni region Crne Gore, uz tendenciju da u narednom periodu obuhvati i druge krajeve zemlje.

Mentorka kampa bila je MA etnomuzikologije Marta Đačić koja je povezala terenski istraživački rad, stručna predavanja, praktične radionice i savremene metode dokumentovanja kulturne baštine. Kako ističu organizatori kampa, program je bio zasnovan na neposrednom kontaktu sa kulturnim nasljeđem i ljudima koji ga praktikuju ili ga pamte.

Učesnici su tokom terenskih istraživanja u prvom dijelu kampa od 1. do 6. avgusta boravili na području Žabljaka i Pljevalja. Jedan od segmenata bila je i studijska posjeta pljevaljskom Zavičajnom muzeju, Gradskom tamburaškom orkestru i pjevačkoj grupi "Hoćevina", dok je u žabljačkom selu Podgora organizovan skup po ugledu na nekadašnju igranku.

Stručni dio od 6. do 12. avgusta u Kolašinu obuhvatio je predavanja koja su različitim temama otvorila pitanja vezana za razvoj, prenošenje i dokumentovanje tradicionalne kulture, uz terenska istraživanja vezana za Trebaljevo. Tamara Janković govorila je o koreografiji, dok je Nikola Zekić predstavio temu porodičnih audio-snimaka i njihovog značaja kao izvora za istraživanje muzičkog nasljeđa. Andrija Mujović pričao je o tekstilnoj radinosti u Crnoj Gori, a Ivan Peković o harmonikaškoj praksi. Istorijat crnogorske kape predstavila je Nikolina Jovanović. Radionice tradicionalnog pjevanja i plesova, odnosno narodnih igara, vodili su Marta Đačić, Igor Popov i Davor Sedlarević.

Miloš Đačić razvio je sistem koji olakšava dokumentovanje i arhivaciju snimaka. Naime, on je došao na ideju da se tzv. kartoni više ne vode u Wordu, nego u aplikaciji u kojoj se lakše mogu unositi novi i pretraživati i uvoziti stari snimci sa mogućnošću štampanja i lociranja mjesta istraživanja na onlajn mapama, navode u saopštenju.

Interdisciplinarni pristup, dodaju, daje Etno-kampu potencijal da preraste granice stručnog skupa i postane model za šire institucionalizovano proučavanje kulturnog nasljeđa Crne Gore. Širenjem istraživačkog rada na sjeverni region otvorena je mogućnost da se iskustvo stečeno u Kolašinu primijeni i u drugim sredinama, sa krajnjim ciljem povezivanja različitih lokalnih tradicija u jedinstvenu istraživačku mrežu na prostoru cijele Crne Gore.

Posebno mjesto u ovogodišnjem programu zauzela je promocija monografije "Ples sjećanja: Od zaborava do kulturnog dobra. Tradicionalne igre kolašinskog kraja", autora Davora Sedlarevića, uz arhivsku građu Branislava Jeknića. Monografiju je 2026. godine objavio JU Centar za kulturu Kolašin uz podršku Ministarstva kulture i medija Crne Gore kroz Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara. Riječ je o sveobuhvatnom istraživanju plesnog nasljeđa koje je 2016. godine dobilo status nematerijalnog kulturnog dobra u Crnoj Gori, a čiji je nosilac KUD "Mijat Mašković".

Knjiga prati čitav proces kojim je jedno lokalno plesno nasljeđe prošlo put od istraživanja i dokumentovanja, preko naučne analize, do revitalizacije, savremenog izvođenja i institucionalne zaštite. Nastala je na osnovu terenskih istraživanja, arhivske građe, službenih dokumenata, stručne literature, periodike i drugih relevantnih izvora. Poseban doprinos predstavlja kritička analiza izvora i objavljivanje brojnih priloga koji su, kako navodi autor, na ovaj način prvi put dostupni široj javnosti.

Jednu od najzanimljivijih inovacija predstavlja povezivanje štampane publikacije sa digitalnim sadržajem. Za 14 plesova kulturnog dobra u monografiji su dostupni QR kodovi koji čitaocu omogućavaju pristup video-uputstvima za njihovo učenje. Svaki ples predstavljen je kroz analizu, notni zapis, tekst pjesme koja ga prati i fotografije, prelazeći granice klasične štampane publikacije. Ona istovremeno postaje istraživački izvor, dokument, nastavno pomagalo i svojevrsni digitalni priručnik za učenje tradicionalnih igara.

Publikacija je podijeljena u 12 tematskih cjelina koje prate različite aspekte plesnog nasljeđa – od pitanja važnih za razumijevanje građe i istorijata tradicionalnih igara, preko razvoja koncepta u Kolašinu i novog pristupa istraživanju, do poglavlja posvećenih samim igrama, radu KUD-a "Mijat Mašković" i rezultatima Etno-kampova od 2015. do 2025. godine. Njena dodatna vrijednost je u tome što je dvojezična i u potpunosti prevedena na engleski jezik, čime se sadržaj o plesnom nasljeđu kolašinskog kraja otvara i međunarodnoj stručnoj i široj publici.

Na promociji su govorili Nikolina Čanović, Bojan Peko Minić i Davor Sedlarević. Organizatori izražavaju zahvalnost WBA festivalu koji već drugu godinu inicira istraživanje žabljačkog kraja, Rajki i Kosi Popović, Rajku Čepiću i Emiru Prekiću na pomoći u organizovanju susreta sa informatorima, te Zavičajnom muzeju u Pljevljima.

Organizatori ističu i da etno-kamp objedinjuje nekoliko važnih procesa: istraživanje, dokumentovanje, edukaciju, digitalizaciju i revitalizaciju kulturnog nasljeđa. Njegov značaj nije samo u tome što bilježi ono što je nekada bilo. Suština je u pokušaju da se postojeće znanje stručno obradi i prenese dalje – iz zajednice u arhiv, iz arhiva u nauku, iz nauke u obrazovanje i, konačno, nazad u zajednicu.

Monografija "Ples sjećanja" taj proces simbolički i praktično zaokružuje: ono što je nekada moglo biti osuđeno na zaborav dobija dokument, interpretaciju, digitalni zapis i mogućnost novog života kroz savremene generacije i tehnologije. Podršku programu pružili su Ministarstvo kulture i medija Crne Gore kroz Konkurs "Razvoj kulture na sjeveru", JU Centar za kulturu Kolašin, WBA festival, Opština Kolašin, KUD "Mijat Mašković" i NVU CIRTIP.