U UN dižu uzbunu zbog asteroida

Aarti Hola-Mejni iz Kancelarije UN za pitanja svemira spremna je da prepozna potencijalni udar na planetu, a prije godinu dana pomislila je da je taj trenutak došao. Zvaničnica Ujedinjenih nacija obučavala se za taj trenutak prolazeći kroz simulacije i tzv. „table-top“ vježbe u svojim kancelarijama u Beču, smještenim u sivoj, neupadljivoj betonskoj zgradi iz 1970-ih, pored rijeke Dunav. Kao direktorica Kancelarije UN za pitanja svemira (UNOOSA), Hola-Mejni je morala prošći kroz scenario korak po korak.

U slučaju da dobije informaciju o velikom asteroidu na putanji sudara sa Zemljom, ona je zadužena da odmah obavijesti generalnog sekretara UN, koji bi kasnije njenu poruku proslijedio svim 193 državama članicama. Prijetnja od asteroida nije uobičajen dio njenog posla, ali prije više od godinu dana, Hola-Mejni se našla upravo u takvoj situaciji. Dana 27. decembra 2024. godine, robotski teleskop u Čileu uočio je udaljeni objekat za koji se u početku procjenjivalo da je veličine manje zgrade. Informacija nije bila tajna, pa se vijest o asteroidu širila u javnosti prije nego što se Hola-Mejni uključila.

Međutim, asteroid 2024 YR4 je postao sve veća prijetnja. Procijenjena vjerovatnoća udara rasla je tokom naredne tri sedmice, kako su ga pratili dodatni opservatorijumi. Početna procjena od manje od 0,05 odsto šanse da pogodi Zemlju porasla je na više od jedan odsto vjerovatnoće da udari 2032. godine. Iako je vjerovatnoća bila vrlo mala, situacija je bila značajna jer bi eventualni sudar oslobodio energiju višestruko veću od one iznad Hirošime, što bi moglo uništiti čitav grad ili region.

Do kraja januara 2025. godine, Romana Kofler, programska službenica UNOOSA, radila je do kasno u noć. Kofler je bila u kontaktu sa Međunarodnom mrežom za upozoravanje na asteroide, tijelom koje podržavaju UN, okupljajući astronome, članove NASA-e i ESA-e. „Za ovo smo se pripremali kroz simulacije, ali ovo je bila stvarnost“, rekla je Kofler. Nakon što je obavijestila Hola-Mejni, zajedno su sastavile pismo i poslale ga generalnom sekretaru UN Antoniju Guterešu. „Vrlo brzo smo pripremile nacrte. Ovo je bio prvi test međunarodnog odgovora u realnom vremenu“, dodala je Hola-Mejni.

Prijetnja koju predstavljaju objekti iz svemira daleko je od teorijske. Meteor je 2013. godine eksplodirao iznad Čeljabinska u Rusiji, oslobađajući energiju ekvivalentnu 500 kilotona TNT-a i povredivši više od 1.200 ljudi. Tokom kratkog perioda prošle godine, asteroid 2024 YR4 predstavljao je najznačajniju kratkoročnu prijetnju još od otkrića Apofisa 2004. godine. Torinska skala opasnosti od udara kreće se od nule do 10, a 2024 YR4 dostigao je nivo tri, aktivirajući Savjetodavnu grupu za planiranje svemirskih misija.

Jedna od opcija za zaštitu Zemlje je skretanje asteroida sudarom sa presretačkom letjelicom, što je uspješno testirano u NASA-inoj misiji Dart 2022. godine. Iako svakodnevni rad UNOOSA-e ne uključuje samo krize, agencija se suočava sa kompleksnim izazovima, uključujući prevenciju sudara satelita. Hola-Mejni se prisjeća incidenta iz juna prošle godine, kada je Malezijska svemirska agencija kontaktirala UNOOSA-u zbog potencijalnog sudara njenog satelita sa sjevernokorejskim. Bezbilateralne komunikacije, informacije su poslali na sjevernokorejske mejl adrese, a situacija je postala napeta. Na kraju, sjevernokorejski satelit se iznenada pomjerio bez odgovora.

„Mali tim“ u Beču postiže mnogo više nego što se očekuje, uprkos nedostatku kadra i budžeta, kaže Hola-Mejni. Uzbuna zbog asteroida 2024 YR4 poslužila je kao koristan test za novu ulogu UNOOSA-e u planetarnoj odbrani. Asteroid se i dalje prati, a vjerovatnoća udara je pala na zanemarljiv nivo. „Odjednom“, kaže Hola-Mejni, „više nije predstavljao prijetnju“.