Tragičan kraj Plavih šljemova u Libanu

Mirovne snage u južnom Libanu, poznate kao Plavi šljemovi, trebalo je da predstavljaju tampon-zonu između Hezbolaha i izraelske vojske. Međutim, nakon pogibije trojice indonežanskih vojnika misije UNIFIL, kritike na račun Izraela sve više rastu.

Prošle nedjelje, 29. marta 2026. godine, projektil je eksplodirao u blizini jednog položaja misije UNIFIL u južnom Libanu, pri čemu je jedan indonežanski pripadnik poginuo, dok je drugi zadobio povrede opasne po život. Samo dan kasnije, poginula su još dvojica indonežanskih vojnika UN kada je njihovo vozilo uništeno u eksploziji nepoznatog porijekla u blizini mjesta Bani Hadžan.

Ministar vanjskih poslova Indonezije, Sugiono, osudio je „gnusne“ napade, dok je portparol indonežanskog Ministarstva odbrane pozvao na „poštovanje međunarodnog prava“ i naglasio da bezbjednost mirovnih snaga mora imati „najviši prioritet“. Generalni sekretar UN, Antonio Gutereš, takođe je oštro osudio ove incidente. Zajedno sa Francuskom, Indonezija je zatražila hitnu sjednicu Savjeta bezbjednosti UN zbog najnovijih događaja.

Troje Indonežana su prve žrtve misije UNIFIL od ponovnog izbijanja borbi između izraelske vojske i libanskog Hezbolaha. U prethodnim incidentima, sedam vojnika UN je ranjeno u izraelskom raketnom granatiranju. Početkom marta, libanski Hezbolah napao je Izrael brojnim dronovima i raketama, kao reakciju na zajednički napad Izraela i SAD na Iran, koji se smatra najvećim podržavaocem Hezbolaha. Izraelska vojska je odgovorila snažnim vazdušnim udarima na položaje Hezbolaha širom Libana, a od 16. marta i novom, obimnom kopnenom operacijom na jugu zemlje.

Izrael je više puta pozivao trupe UN da se povuku iz neposrednog pograničnog područja, s obzirom na to da Hezbolah koristi položaje u blizini baza UN za napade na Izrael. Jedan od ciljeva izraelske vojske jeste stvaranje trajne bezbjednosne zone bez Hezbolaha u južnom Libanu, koja bi se prostirala od izraelske granice do rijeke Litani, udaljene gotovo 30 kilometara. Uspostavljanje i nadzor takve tampon-zone jedan je od glavnih zadataka misije UNIFIL, koja postoji još od 1978. godine, ali je značajno proširena 2006. godine nakon Trećeg libanskog rata.

Uprkos pojačanom prisustvu vojnika UN, misija nikada nije ostvarila cilj razoružavanja militantnih grupa u južnom Libanu. Hezbolah je izgradio ogroman arsenal oružja i uspostavio sopstvene položaje čak i u neposrednoj blizini izraelske granice. Bilans nakon gotovo 50 godina prisustva UN je razočaravajući. Misija UNIFIL služi kao jedini direktan kanal komunikacije između izraelske i libanske vojske kako bi se razjasnili nesporazumi i spriječile nenamjerne eskalacije. Takođe, UNIFIL treba da pomogne libanskoj vojsci da učvrsti državnu vlast na jugu zemlje.

Pored toga, Plavi šljemovi imaju ograničen mandat i ne smiju da pretražuju privatne posjede, ne mogu samostalno da sprovode kontrole brodova uz obalu i moraju sumnjive objekte da prijavljuju libanskoj vojsci. Takva procedura je značajno ograničavala efikasnost u sprječavanju krijumčarenja oružja, a sa više od 1.200 poginulih i stotinama hiljada raseljenih Libanaca tokom marta, zaštita civilnog stanovništva bila je nedovoljna.

Nakon žestokih kritika, Ujedinjene nacije i libanska vlada do sada su se držale misije UNIFIL. Za vlasti u Bejrutu, Plavi šljemovi su važan partner u suprotstavljanju Hezbolahu. Generalni sekretar UN Gutereš smatra da je UNIFIL stabilizacioni faktor u regionu, bez kojeg bi situacija u južnom Libanu još brže izmakla kontroli. Zemlje koje šalju trupe, među kojima su Indonezija, Francuska, Italija i Španija, osudile su napade na vojnike UN i zahtijevaju da Izrael poštuje međunarodne obaveze tokom ofanzive.

Međutim, Izrael i Sjedinjene Države oštro kritikuju misiju UNIFIL, smatrajući je preskupom, preslabom i nedovoljno efikasnom u borbi protiv Hezbolaha. Američka vlada ocijenila je misiju kao „potpuni neuspjeh“ i smanjila svoje finansijske doprinose za UNIFIL. Snažan pritisak iz Vašingtona doveo je do odluke da mandat misije više ne bude produžen i da će ona biti okončana krajem 2026. godine. Od 2027. godine, libanska vojska bi trebalo da preuzme odgovornost za trajno razoružavanje Hezbolaha i bezbjednost u južnom Libanu, ali međunarodni stručnjaci sumnjaju da će to biti u stanju da sprovede. Evropska unija planira da pokrene sopstvenu misiju koja će se ograničiti na savjetovanje, obuku i trening, bez slanja sopstvenih trupa kao nasljednice misije UNIFIL.