Evropa između 'topova i putera'

Nakon decenija davanja prednosti domaćoj potrošnji nad vojskom, evropski lideri pokušavaju da promijene kurs, što opterećuje budžete i prijeti nezadovoljstvom birača. Kako piše 'Njujork tajms', rat u Iranu dodatno je ogolio slabosti evropskih vojski koje su svedene na ulogu posmatrača dok Sjedinjene Države i Izrael zasipaju Teheran projektilima.

Evropski zvaničnici u neformalnim razgovorima ističu da imaju malo uticaja da izvrše pritisak na predsjednika SAD-a Donalda Trampa da brzo okonča rat, uglavnom zato što nemaju ni ofanzivne ni odbrambene kapacitete da promijene tok borbi. Rat je dodatno zakomplikovao napore evropskih lidera da promijene odnos snaga. Ovaj izbor između onoga što vlade troše na građane i onoga što izdvajaju za ratnu mašineriju poznat je kao problem 'topovi ili puter'.

Većina evropskih zemalja je shvatila da mora znatno više da ulaže u vojsku kako bi smanjila vojnu zavisnost od SAD-a, što vjerovatno znači manje izdvajanja za socijalna davanja. U analizi se ukazuje na to da bi pomjeranje te ravnoteže moglo biti bolno i fiskalno i politički, jer ubrzano naoružavanje predstavlja visoke troškove.

Švedski ministar odbrane Pal Jonson izjavio je da su mnoge evropske zemlje sada 'donekle između čekića i nakovnja'. On je naglasio da je na taj put trebalo krenuti mnogo ranije, a njegova zemlja je od 2017. godine gotovo utrostručila vojnu potrošnju u odnosu na veličinu svoje ekonomije.

Korijeni trenutne situacije sežu do Hladnog rata, kada su SAD snažno ulagale u odbranu Evrope, dok su evropski saveznici trošili znatno manje, usmjeravajući sredstva ka širokom sistemu socijalne zaštite. Predsjednici Barak Obama i Džozef Bajden su podsticali evropske lidere na veće investicije u odbranu, ali je tek Tramp snažno nametnuo tu poruku.

Kako bi premostile finansijske izazove i pokrile nova izdvajanja za vojsku, evropske vlade moraju da povećaju poreze, smanje socijalna davanja ili se dodatno zaduže, što nije popularno među biračima.

Francuska je primjer zemlje koja bi morala da izdvaja 3,5 odsto svog bruto domaćeg proizvoda za unapređenje odbrane, što bi zahtijevalo značajno povećanje poreza. Javnost pokazuje malo razumijevanja za smanjenje socijalnih davanja, posebno kada se radi o reformama penzija.

Rat u Iranu donosi nove izazove, uključujući porast cijena nafte i pritisak na vlade da olakšaju teret visokih cijena goriva građanima. Analitičari upozoravaju da bi Evropa mogla da se suoči sa fiskalnom krizom ako se situacija ne promijeni.