Ulrih Zigmund: Od prodavca mirisa do najopasnijeg čovjeka u Njemačkoj

Njemačka bi 6. septembra mogla da pređe političku granicu koja je decenijama djelovala gotovo neprobojno. U Saksoniji-Anhalt, saveznoj pokrajini na istoku zemlje, Alternativa za Njemačku (AfD) ubjedljivo vodi u anketama, a njen kandidat Ulrih Zigmund ima realnu šansu da postane prvi pokrajinski premijer iz redova ove stranke. To ne bi bila samo još jedna pobjeda AfD-a na istoku Njemačke. Bio bi to prvi put u posleratnoj istoriji zemlje da šef jedne pokrajinske vlade dolazi iz stranke čiji je lokalni ogranak njemačka Služba za zaštitu ustavnog poretka klasifikovala kao dokazano ekstremno desničarski.

Upravo zbog toga se glasanje u relativno maloj pokrajini sa nešto više od dva miliona stanovnika prati kao test za čitavu Njemačku. U središtu tog testa nalazi se 35-godišnji Zigmund – političar koji se po nastupu značajno razlikuje od nekih od najpoznatijih tvrdolinijaša AfD-a. Rojters ga opisuje kao nasmijano i pristupačno lice stranke, dok je Financial Times njegov nastup opisao gotovo kao pažljivo dizajniran politički proizvod: uredna frizura, odijelo, osmijeh, neposredan razgovor sa biračima i izrazita sposobnost da pamti ljude koje je ranije sreo.

Iza tog prijateljskog nastupa, međutim, nalazi se program koji bi mogao da izazove jedan od najvećih političkih potresa u Njemačkoj poslednjih decenija. Zigmund je rođen 1990. godine u Saksoniji-Anhalt, samo nekoliko nedjelja nakon ujedinjenja Njemačke. Odrastao je u Tangermindeu, u porodici inženjera, a studirao je poslovnu psihologiju. Prije politike bavio se biznisom i osnovao kompaniju koja je prodavala sisteme za širenje mirisa u poslovnim prostorima. Rojters navodi da je upravo tokom studija naučio koliko atmosfera i način predstavljanja proizvoda mogu da utiču na ljude. Tu logiku danas primjenjuje u politici.

Dok drugi predstavnici AfD-a često nastupaju agresivno, Zigmund pokušava da radikalne političke poruke predstavi vedro i jednostavno. Njegova kampanja mjesecima obilazi sela i manje gradove, a društvene mreže postale su možda najvažnije sredstvo komunikacije. Na TikToku je izgradio publiku od stotina hiljada pratilaca, višestruko veću od one koju imaju njegovi glavni politički protivnici. Financial Times navodi da je na toj mreži prikupio blizu 800.000 pratilaca, dok aktuelni premijer Sven Šulce iz CDU-a ima svega nekoliko hiljada.

Njegova sposobnost da radikalne ideje upakuje u prijateljski politički stil navela je magazin Špigel da ga proglasi „najopasnijim čovjekom u Njemačkoj“. Zigmund nije pokušao da pobjegne od tog epiteta – naprotiv, iskoristio ga je za kampanju i potpisivao primjerke magazina na kojima se našao.

Uspon AfD-a ne može se objasniti samo Zigmundovom ličnošću. Saksonija-Anhalt je jedna od njemačkih pokrajina koje su najdublje obilježene ekonomskim i demografskim posljedicama ujedinjenja zemlje. Nekadašnji industrijski centri Istočne Njemačke nakon 1990. izgubili su veliki broj fabrika i stanovnika. Pokrajina danas ima jednu od najstarijih populacija u zemlji. Prosječna starost stanovnika 2024. godine bila je 48,3 godine, dok je njemački prosek bio 44,9 godina. Mladi su decenijama odlazili prema zapadu zemlje, a broj stanovnika nastavio je da pada. Posljedice su vidljive gotovo svuda: zatvaraju se porodilišta, ukidaju pojedine željezničke linije, privreda teško pronalazi kvalifikovane radnike, dok je javni dug pokrajine oko 25 milijardi eura.

Prema podacima koje prenosi DW, oko deset odsto učenika završava školovanje bez osnovne kvalifikacije. Sve je to dovelo do velikog nezadovoljstva stanovništva na kojem AfD gradi popularnost. Migracije su jedna od centralnih tema kampanje, iako je udio stranih državljana u Saksoniji-Anhalt i dalje manji od njemačkog prosjeka. Krajem 2025. strani državljani činili su oko devet odsto stanovništva, naspram približno 15 odsto na nivou cijele zemlje. Ipak, njihov broj se od 2015. više nego udvostručio, što AfD koristi kao jednu od glavnih političkih tema.

Prema anketama koje prenosi DW, AfD se već duže vrijeme kreće oko 40 odsto podrške, dok je CDU, stranka koja daje premijere Saksonije-Anhalt još od 2002. godine, pala na oko 24 odsto. Ljevica ima oko 13 odsto, SPD približno sedam, dok se Zeleni kreću oko izbornog praga od pet odsto. Upravo rezultat malih stranaka može odlučiti ko će vladati. Ukoliko više njih ostane ispod cenzusa od pet odsto, veliki broj glasova neće učestvovati u raspodjeli mandata. U tom slučaju AfD bi čak i sa nešto više od 40 odsto glasova mogao da se približi apsolutnoj većini poslaničkih mjesta ili je čak osvoji. Zato je 6. septembar mnogo više od pitanja ko će osvojiti najviše glasova. Ključno pitanje glasi: može li AfD prvi put samostalno da formira neku njemačku pokrajinsku vladu?

AfD se za taj scenario već priprema. Stranka je predstavila program vlade i plan za prvih sto dana. U njegovom središtu nalazi se migraciona politika. AfD najavljuje znatno oštrije deportacije i koristi termin „remigracija“. Stranka želi i obavezan rad za tražioce azila, kao i promjene u načinu na koji se školuju djeca iz migrantskih porodica. Dio programa zadire i u kulturu i obrazovanje. AfD želi da smanji ono što smatra pretjeranim fokusom škola na nacistički period, dok bi kulturne institucije koje dobijaju državni novac morale da ispune nove uslove. DW navodi da AfD predlaže da umjetnici i institucije koje žele javno finansiranje potvrde da ne omalovažavaju Njemačku i njenu kulturu.

Stranka se protivi daljem širenju vjetroelektrana i solarnih postrojenja, a zalaže se za obnovu ekonomskih i energetskih odnosa sa Rusijom. Zigmund kritikuje njemačku podršku Ukrajini i tvrdi da je sukob sa Moskvom doprinio rastu cena energije. U programu se pojavljuju i zahtjevi koje pokrajinska vlada sama ne može da sprovede – poput promjena prava na azil ili njemačke politike prema Rusiji – ali bi AfD imao značajnu kontrolu nad školama, policijom, kulturom, djelovima migracione politike i pokrajinskom administracijom.

Možda najveća posljedica pobjede AfD-a ne bi se vidjela u Magdeburgu, već u Berlinu. Od nastanka AfD-a velike njemačke stranke pridržavaju se politike poznate kao „Brandmauer“ – vatreni zid, odnosno odbijanja da ulaze u koalicije sa krajnjom desnicom. Zbog toga AfD do sada nije učestvovao ni u saveznoj ni u pokrajinskoj vladi, uprkos tome što je na pojedinim izborima dobijao veoma veliki broj glasova. Saksonija-Anhalt može taj princip da dovede do krajnjih granica. Ako AfD ne osvoji apsolutnu većinu, druge stranke morale bi da pronađu dovoljno glasova za alternativnu vladu. CDU, međutim, odbija saradnju i sa AfD-om i sa Ljevicom. Ako SPD, Zeleni ili druge manje partije oslabe ili ostanu ispod cenzusa, matematički prostor za koaliciju dramatično se smanjuje. Tada bi se CDU mogao naći pred izborom između manjinske vlade koja bi zavisila od glasova ljevice i rušenja političkog tabua o saradnji sa AfD-om.

Upravo zato ishod može da bude važan i za kancelara Fridriha Merca. Ako konzervativci dožive težak poraz, unutar CDU-a bi mogao dodatno da ojača pritisak onih koji smatraju da politika potpunog izolovanja AfD-a više ne funkcioniše. Postoji još jedan razlog zbog kojeg Berlin izbore posmatra sa posebnom pažnjom. Pokrajinske vlade u Njemačkoj raspolažu sopstvenim policijskim i bezbjednosnim strukturama i imaju pristup poverljivim informacijama. Financial Times navodi da njemački zvaničnici već razmatraju kako bi se zaštitili povjerljivi vojni i obavještajni podaci ukoliko AfD preuzme kontrolu nad pokrajinskim institucijama, posebno zbog veza pojedinih članova stranke sa Rusijom.

Ako postane premijer, Zigmund bi takođe preko Saksonije-Anhalt dobio glasove u Bundesratu, gornjem domu nemačkog parlamenta u kojem su zastupljene savezne pokrajine. To AfD-u ne bi omogućilo da samostalno blokira savezne zakone, ali bi mu prvi put dalo neposredan uticaj iz pozicije izvršne vlasti jedne pokrajine.