Island i proširenje EU

Zvaničnici Evropske unije se nadaju da bi referendum na Islandu o tome da li obnoviti pregovore o članstvu mogao pomoći da se u Evropi poveća podrška ulasku drugih, manje bogatih država u blok, kazale su diplomate Rojtersu uoči glasanja koje će biti održano 29. avgusta.

Island, članica NATO-a koja već ima pristup jedinstvenom tržištu EU kroz Evropski ekonomski prostor, glasaće o ponovnom otvaranju pregovora. Referendum se održava u trenutku kada se Evropa suočava sa važnim odlukama o proširenju, dok se Crna Gora nada ulasku u EU 2028. godine.

Povezivanje Islanda sa Crnom Gorom vjerovatno bi bilo uspješnije - takva je percepcija, barem u ovom trenutku - nego da Crna Gora ide sama. Referendum na Islandu nije glasanje o samom članstvu, a svaki eventualni sporazum morao bi biti potvrđen na još jednom referendumu.

Zagovornici članstva kažu da bi ulazak u EU mogao pomoći toj ostrvskoj zemlji da se izbori sa visokim troškovima života i lakše odgovori na geopolitičke promjene. Ipak, ishod u korist nastavka pregovora nije izvjestan, s obzirom na to da je Galupovo istraživanje pokazalo da su birači podijeljeni oko ponovnog pokretanja pregovora.

Diplomate EU ističu da bi obnavljanje pregovora sa bogatom zemljom moglo poboljšati percepciju proširenja među građanima Evrope. Pozitivan ishod glasanja na Islandu mogao bi pokazati privlačnost EU i olakšati skeptičnim zemljama da prihvate pristupanje Crne Gore.

Međutim, istraživanje Eurobarometra iz 2025. pokazalo je da 56 odsto građana EU podržava dalje proširenje, ali se nivo podrške razlikuje od zemlje do zemlje. Većina Islanđana se protivi ulasku u EU, a promijenjena geopolitika dodatno komplikuje situaciju.

Zamjenik direktora Međunarodnog centra za odbranu i bezbjednost, Stiven Blokmans, ističe da bi tandem Islanda i Crne Gore mogao pomoći da se prevaziđu moguće prepreke u državama članicama EU.

Ako pobijedi opcija "za", očekuje se da bi pristupni pregovori trajali od jedne do dvije godine. Međutim, ribarstvo, jedan od stubova islandske ekonomije, moglo bi biti najteže pitanje u pregovorima. EU bi morala da razmotri koliko je spremna da prihvati moguće kompromise.