Koze kao prva linija odbrane od požara u Evropi

Vatrogasci u Francuskoj i Španiji suočavaju se s izazovima u obezbjeđivanju dovoljno aviona za gašenje šumskih požara. Međutim, sprječavanje budućih požara moglo bi zavisiti od broja koza, piše „Politiko“. Korišćenje stoke na ispaši za pravljenje protivpožarnih pojaseva dobija sve veću podršku kao ozbiljno rješenje, a ove godine je zvanično podržano od strane Evropske komisije i vodećih udruženja poljoprivrednika.

Istraživači ističu da je stoka, hraneći se niskim rastinjem i šibljem, doprinijela smanjenju širenja požara u španskim regionima Ekstremadura, Andaluzija i Valensija. Iako je ovo tehnološki jednostavno rješenje, ono nije jeftino, jer pastiri često zavise od državnih subvencija za egzistenciju. Veća prepreka, prema stručnjacima za kontrolu požara, jeste fokus političara na gašenje požara nakon što izbiju, umjesto na prevenciju.

„Kao što razumijemo potrebu da finansiramo vatrogasce, tako moramo da prepoznamo i rad pastira“, izjavio je Žordi Vendrel, čelnik fondacije Pau Kosta, neprofitne organizacije u Španiji koja se bavi upravljanjem šumskim požarima. Dok požari prijete Bordou, francuski poljoprivrednici pomažu vatrogascima tako što pune cisterne za tečni stajnjak vodom i angažuju se gdje god mogu. Međutim, nedostatak poljoprivrednika predstavlja dodatni problem.

Napuštena poljoprivredna zemljišta zarastaju u šiblje koje se suši ili su zamijenjena osjetljivim, jednoličnim šumama koje lako gore. Satelitska opservatorija evropskog svemirskog programa Kopernikus potvrdila je da se najveći požari koji trenutno pustoše Evropu šire u područjima gdje šume i žbunasto rastinje čine velike, povezane cjeline. Iako prirodne hrane za koze ima u izobilju, tržište ne nudi mnogo podsticaja za pastire. Hose Marija Kastilja iz španskog poljoprivrednog udruženja ASAJA rekao je da je „nemoguće“ privući mlade ljude da se bave uzgojem koza ako taj posao nije isplativ.

On smatra da bi rješenje bilo osnivanje posebnog fonda, u skladu s logikom kojom je Evropska unija 2020. godine odgovorila na pandemiju koronavirusa. „Neki kažu da poljoprivrednici uz granice s Rusijom treba da dobijaju više novca, jer su prva linija odbrane“, dodao je. Pastiri koji stokom uklanjaju lako zapaljivo rastinje predstavljaju, prema njegovim riječima, „potpuno istu vrstu prve linije odbrane“. Katalonski projekat „Vatrena stada“ sve više privlači pažnju kao moguća priča o uspjehu, jer povezuje prevenciju požara s komercijalnom poljoprivredom.

Ovaj projekat se finansira sredstvima lokalne vlasti iz fondova Evropske unije za poljoprivredu, a uzgajivači koza i ovaca šalju stada na ispašu u određena visokorizična šumska područja koja odredi regionalna vatrogasna služba. Poljoprivrednici potom prodaju sir i jogurt sa posebnim oznakama koje kupcima ukazuju na svrhu projekta. U različitim dijelovima Španije za taj posao koriste se koze, ovce, krave, pa čak i konji. U Kousu se na kupovinu mesa krava koje služe sličnoj namjeni čeka dva mjeseca, a kilogram košta 10 eura.

Subvencije nisu potrebne samo za podršku neprovjerenoj ideji, već i za obnovu nekadašnjeg načina života, ističe „Politiko“. „Šumama i drugim ruralnim područjima ranije se upravljalo u okviru privrednih djelatnosti koje danas jednostavno nijesu isplative“, rekao je Vendrel. „Zato nema stvarnog podsticaja za njihovo održavanje.“ Evropska komisija je prepoznala ispašu kao način na koji domaće životinje mogu pomoći društvima da se prilagode klimatskim promjenama, umjesto da se na njih gleda samo kao na izvor zagađenja.

U martovskom dokumentu o sprečavanju šumskih požara, Komisija je navela ispašu kao dio rješenja, a tu podršku ponovila je i u novoj strategiji za stočarstvo u Evropi. Ipak, zagovornici ove prakse kritikuju Brisel zbog nedostatka konkretnih mjera za njeno sprovođenje. Brojni stručnjaci iz Naučnog savjetodavnog vijeća evropskih akademija kritikovali su Evropsku uniju zbog „pretjeranog usredsređivanja na gašenje požara i reagovanje u vanrednim situacijama“, umjesto na sistemska rješenja za preoblikovanje područja podložnih požarima.

U preporukama koje su objavili, ispaša stoke je navedena kao jedna od ključnih mjera koje su se „pokazale djelotvornim u smanjenju obima i intenziteta šumskih požara“. Budžet Evropske unije za poljoprivredu podržava različite mjere zaštite od požara, rekla je portparolka Evropske komisije Luiz Bogi, uključujući ispašu stoke i izgradnju šumskih puteva koji služe kao protivpožarni pojasevi. U narednom ciklusu Zajedničke poljoprivredne politike EU, koji će se primjenjivati od 2028. godine, Komisija želi da uvede „prelaznu naknadu“ koja bi poljoprivrednicima pomogla da se bave pastirstvom.

U Madridu, jednom od regiona najteže pogođenih požarima, lokalne vlasti takođe računaju na ispašu stoke kao mjeru prevencije. Ranije ove godine najavili su da će životinje sa lokalnih farmi biti puštene na šumsko područje od 3.700 hektara, što će vladu koštati 800.000 eura. Ipak, aktuelni požari već su opustošili 27.000 hektara samo u tom regionu. Džo Meknorton, koji u Kopernikusu prati šumske požare u realnom vremenu, podržava inicijative za korišćenje ispaše. Ipak, ni one možda neće biti dovoljne u ekstremnim uslovima.

„U teškim uslovima, snažan vjetar može prenijeti žar ispred glavnog fronta požara i omogućiti vatri da pređe protivpožarne pojaseve“, rekao je. Ispaša ne bi trebala da bude jedino rješenje, dodao je Urbano Fra Paleo sa Univerziteta u Ekstremaduri, ali se bez nje ne može. „Bez stoke na ispaši, nisko rastinje će stalno ponovo izrastati“, kazao je. „Donosioci odluka to ne razumiju“, rekao je Fra. „Oni razmišljaju samo o tome kako da upravljaju požarom kada izbije, ali ne i kako da upravljaju predjelom.“