Alabarov projekat 'Šas Heights' nije usklađen sa Prostornim planom Crne Gore

Izgradnja projekta “Šas Heights” na području oko Šaskog jezera, koji je nedavno predstavio arapski investitor Mohamed Alabar, koji će obuhvatati hotel i stambene jedinice, nije usklađena sa ključnim dokumentom države - Prostornim planom Crne Gore do 2040. (PUP). Na tom prostoru PUP ne predviđa gradnju.

Prostor u neposrednoj blizini Šaskog jezera, gdje kompanija “Eagle Hills Mohameda Alabara”, iz Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE) planira gradnju, u PUP-u Crne Gore označen je kao “šumske i ostale prirodne površine”, zbog čega gradnja na tom području nije dozvoljena. Alabarovi crnogorski partneri na ovom poslu su firma “Cungu i Co”, u vlasništvu bivšeg gradonačelnika Ulcinja Nazifa Cungua, i novoosnovana kompanija “Bond”, čiji su vlasnici Nikola Kostić, Lazar Mišurović i Milovan Novaković.

Na području na kome nije predviđena gradnja Alabar i njegovi partneri namjeravaju da izgrade eko-rizort, hotel sa 69 smještajnih jedinica, 29 vila i 30 apartmana. Iako prema PUP-u, tu ne bi moglo da se gradi, dokument nižeg reda - Prostorno-urbanistički plan za opštinu Ulcinj do 2020. (PUP Ulcinj), koji je i danas na snazi, predviđa gradnju.

Prema skici koju je Alabar nedavno pokazao predstavljajući projekat, vidi se da se radi o prilično gustoj gradnji, cijelom malom gradu na ovom do sada netaknutom prostoru. Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) kontaktirao je sa “Eagle Hills” povodom ovog projekta. Međutim, izostao je odgovor na set pitanja u vezi sa planovima i zaštitom prostora.

Iz Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine (MDUP) i Opštine Ulcinj kazali su za CIN-CG da se novi projekat planira prema Lokalnoj studiji lokacije za eko-seoski turistički centar na lokalitetu Šas iz 2012. godine. Taj planski dokument izazvao je velike kontroverze još u vrijeme usvajanja, jer ga je tadašnji gradonačelnik Nazif Cungu odobrio za projekat na sopstvenom zemljištu. Sporno je to što je Cungu, na oko 50 hiljada kvadrata svog privatnog zemljišta, priključio i dodatnih 30 hiljada kvadrata državne zemlje, čime je praktično državnu imovinu stavio u funkciju svog privatnog rizorta.

Zbog toga je Cungua ispitivalo Osnovno državno tužilaštvo (ODT) Ulcinj, a Specijalno državno tužilaštvo (SD) je tim povodom, ali i zbog sumnji u druge malverzacije, formiralo predmet 2016. protiv Cungua i njegovog prethodnika na funkciji gradonačelnika Gzima Hajdinge, ali je slučaj zatvoren.

”Područje Šaskog jezera je po svim ranijim prostorno-planskim dokumentima planirano da bude zaštićeno područje. ‘Green Home’ je još 2015. godine pripremio Prilog studiji zaštite za ovo područje, ali institucije taj proces do danas nisu dovele do kraja. Stoga, područje koje ima sve predispozicije i koje je planirano da bude zaštićeno u kategoriji spomenika prirode, do sada nema institucionalnu zaštitu”, kaže Azra Vuković iz NVO “Green Home”.

CIN-CG je uvidom u katastarske parcele utvrdio da značajan dio površine predviđene za eko-rizort i dalje pripada državi Crnoj Gori, kao i državnom preduzeću “Putevi”, pošto je u obuhvat projekta uključen i dio puta koji povezuje okolna naselja sa jezerom. Prema Zakonu o uređenju prostora iz 2025. godine, planovi koji nijesu u skladu sa planom višeg reda moraju biti ili usklađeni ili zamijenjeni. Zakon propisuje da su jedinice lokalne samouprave dužne da donesu nove lokalne planske dokumente u roku od 22 mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona, što znači - do početka 2027. godine, kaže za CIN-CG istraživačica na Univerzitetskom institutu u Lisabonu (ISCTE-IUL) i članica organizacije “Ko ako ne arhitekt” (KANA) Sonja Dragović.

Iako projekat nije usklađen sa najvišim državnim planskim dokumentom, MDUP je ipak u januaru 2026. izdalo urbanističko-tehničke uslove (UTU) za gradnju. UTU koji su izdali predviđa gradnju na dodatnih oko 20 hiljada kvadrata zemljišta koje uopšte nije obuhvaćeno pomenutom Lokalnom studijom lokacije, već se nalazi uz njene granice i u vlasništvu je Cungua i njegove kompanije, čime se otvara mogućnost da ukupni projekat bude veći od prvobitno planiranog.

Iz MDUP-a su za CIN-CG kazali da se UTU koji su izdali odnosi samo na jednu urbanističku parcelu. “Za ostale parcele predlažemo da se obratite nadležnom sekretarijatu Opštine Ulcinj”, kazali su iz MDUP-a. Iz Opštine Ulcinj su za CIN-CG naveli da im nije poznato koji će biti obuhvat projekta, ali i da nijesu nadležni da odobre projekat, već da je to nadležnost MDUP-a i glavnog državnog arhitekte.

Iz Agencije za zaštitu životne sredine (EPA) za CIN-CG kažu da za ovaj projekat nije podnesen zahtjev za odlučivanje o potrebi izrade elaborata procjene uticaja na životnu sredinu. Alabar je prošle godine, nakon neuspjelog pokušaja da realizuje megalomanski projekat na ulcinjskoj Velikoj plaži, najavio gradnju u drugim mjestima u Crnoj Gori, uključujući Šasko jezero, Buljaricu, ali i sjeverni dio države. Projekat “Šas Heights” najbliži je gradnji.

Kada je 2025. godine promovisao projekat na Velikoj plaži, Alabar je predviđao gradnju na državnom zemljištu, koje je tom investitoru trebalo da bude ustupljeno bez naknade od strane Vlade Crne Gore. Time bi državno zemljište faktički na mala vrata prešlo u privatnu svojinu investitora.

“Područje Šaskog jezera je po svim ranijim prostorno-planskim dokumentima planirano da bude zaštićeno područje. ‘Green Home’ je još 2015. godine pripremio Prilog studiji zaštite za ovo područje, ali institucije taj proces do danas nisu dovele do kraja. Stoga, područje koje ima sve predispozicije i koje je planirano da bude zaštićeno u kategoriji spomenika prirode, do sada nema institucionalnu zaštitu”, kaže za CIN-CG Azra Vuković iz NVO “Green Home”.

“Iako je PPO područje Briske Gore i Šaskog jezera označio kao nedirnutu oblast prirodnog okruženja, Opština je usvojila Izmene i dopune PPO i 3 Lokalne studije lokacije kojima je planirana izgradnja značajnih kapaciteta turističkog smještaja”, navodi se u PUP-u Ulcinj. Vuković ističe da bi sve tri studije lokacije, a naročito ona koja se odnosi na izgradnju eko-rizorta, koja je osim privatnog obuhvatila i državno zemljište, trebalo da budu stavljene van snage.

“Ove studije lokacija ne daju realan prikaz potreba i mogućnosti za područje Šaskog jezera i omogućavaju devastaciju naših prirodnih i arheoloških lokaliteta. Studija ne prepoznaje prirodne vrijednosti Šaskog jezera, ne odgovara zahtjevima i potrebama ovog područja, ali ni standardima koje Crna Gora kao buduća članica EU treba da primjenjuje u oblasti zaštite prirode”, kaže ona.

Jedna od tri studije lokacije tiče se izgradnje golf terena sa 18 rupa na južnoj strani Šaskog jezera, ka Briskoj gori. Tu je za vrijeme mandata Cungua, 2013. godine, planiran “Golf Resort - Ulcinj Montenegro”, a sam Cungu, koji je tada vodio Opštinu Ulcinj, je promovisao projekat i predstavljao ga potencijalnim investitorima.

Eksperti su i tada upozoravali da ovakav projekat može biti izuzetno štetan po okolinu, a Savjet za reviziju planskih dokumenata Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma ukazao je 2022. da ovaj projekat treba preispitati zbog više negativnih aspekata, kao što je prekomjerno vodosnabdijevanje, promjena slike predjela, krčenje vegetacije, promjena morfologije i strukture tla...

Cungu je za CIN-CG kazao da projekat koji ulazi sa Alabarom neće obuhvatati i prostor gdje su ranije planirani golf tereni. Šasko jezero je zvanično prepoznato kao Key Biodiversity Area (KBA), dakle, područje od međunarodnog značaja za očuvanje biodiverziteta. Predstavlja dio šireg sistema Delte Bojane, jednog od najvažnijih močvarnih kompleksa istočnog Mediterana.

“To znači da je na malom prostoru visoka koncentracija biodiverziteta koji je osjetljiv na zagađenje, urbanizaciju, turizam i promjene vodnog režima”, naglašava Vuković. Bez riješenog pitanja upravljanja otpadnim vodama Šasko jezero je uvršteno i u prijedloge za Natura 2000 staništa, pa je potrebno planove za ovo područje usaglasiti i sa tom činjenicom, naglašava ona.

“Područje Šaskog jezera nema riješeno pitanje upravljanja otpadnim komunalnim vodama te da bi se za ovakav projekat morali planirati sistemi za prečišćavanje otpadnih voda. Opis dat u studiji lokacije ne odgovara potrebama ovolikog broja objekata. Time nastaje značajan rizik da će se u vodama Šaskog jezera naći otpadne vode iz navedenih objekata, a što može značajno narušiti kvalitet voda jezera”, upozorava Vuković.

Naglašava da je opterećenje organskom materijom Šaskog jezera značajno povećano u posljednjih 30-40 godina, kao rezultat povećanja zagađenja voda rijeke Bojane, sa kojim je povezano, ali i ispiranjem voda sa okolnih površina. “Iz tih razloga, jezero je u ubrzanom procesu ‘starenja’ a dodatne organske materije koje bi završavale u jezeru bi značajno ubrzale ovaj proces. Time se narušava kako biodiverzitet, tako i dalji opstanak Šaskog jezera”, ističe Vuković.

Ona naglašava da je cjelokupno područje oko Šaskog jezera izuzetno vrijedan i neistražen arheološki lokalitet, te postoje “ozbiljni rizici” da će se zbog izvođenja značajnih radova na ovom prostoru nepovratno izgubiti i ova vrijednost. Iz Uprave za zaštitu kulturnih dobara kazali su za CIN-CG da je projekat udaljen oko kilometar od mjesta gdje je predviđen rizort, te da to nije prostor zaštićenog kulturnog dobra. Projekat će narušiti do sada očuvani prostor.