Svjetska banka odobrava industrijsku politiku: Korak ka novoj ekonomiji

Uoči ovogodišnjih proljećnih sastanaka Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) i Svjetske banke (SB), jedina priča koja se probila kroz buku bila je vijest da Svjetska banka odobrava industrijsku politiku iako je decenijama nije preporučivala. Dok se debate fokusiraju na to da li je ovaj “zaokret” dobar ili loš, malo ko razmišlja o suštinskom pitanju: šta se zapravo promijenilo?

Banka je potvrdila ono o čemu su mnogi od nas već dugo govorili: ekonomski okvir koji je promovisala od 1993. godine nije dobro poslužio zemljama u razvoju. Kako je nedavno primijetio glavni ekonomista Svjetske banke Indermit Gil, “danas imaju praktičnu vrijednost kompjuterske diskete”. Međutim, on naglašava koliko ovaj zaokret ostaje ograničen, smatrajući da industrijska politika treba da bude “ciljana i privremena”, izuzetak u tržišno orijentisanom modelu.

Najnovije publikacije SB potvrđuju da je industrijsku politiku moguće uspješnije primjenjivati u zemljama sa različitim nivoima dohotka i institucionalnim uslovima. Državna podrška privatnim akterima, tvrdi SB, treba da se pruža uz “štap i šargarepu”, uključujući i uskraćivanje finansiranja kompanijama sa lošim rezultatima. Ovaj novi stav je u skladu s argumentima iz knjige “The Entrepreneurial State”.

Ipak, ovi novi zaključci ne stvaraju novu ekonomiju automatski. Banka i dalje vidi državu kao tehničkog pomoćnika koji ispravlja tržišne greške, a ne kao stvaraoca koji oblikuje tržišta. Pitanje nije da li vlasti treba da intervenišu, već kakvu ekonomiju želimo da izgradimo.

Svjetska banka i dalje zaostaje, jer prostor fiskalne politike smatra fiksnim ograničenjem. Banka će organizovati industrijsku politiku oko konkretnih sektora, ali energetska tranzicija, bezbjednost vode i hrane nisu sektorska pitanja; ona zahtijevaju misije koje obuhvataju čitavu ekonomiju.

MMF i Svjetska banka su u središtu međunarodnog poretka čije se preporuke oslanjaju na ekonomsku teoriju koja nema uporište u empirijskim podacima. Bogate zemlje koje finansiraju ove institucije nisu zaštićene od posljedica ove teorije, koja je oblikovala politike u Evropi i SAD-u.

Kriza pristupačnosti cijena koja je uslijedila pretvorila se u političku krizu. Ekonomska teorija je ograničila razvojnu podršku, doprinoseći usponu krajnje desnih snaga. Reakcija Evrope na energetski šok 2022. pokazuje šta je na kocki.

Španija ukazuje na alternativni put, tretirajući investicije u energetsku bezbjednost kao misiju. Da bi otpornost postala pravilo, potrebna je ekonomska koncepcija koju vlasti mogu primjenjivati dosljedno.

Inicijativa “Globalna progresivna mobilizacija”, organizovana od strane premijera Španije Pedra Sančesa, okupila je predstavnike progresivnih vlada sa ciljem oblikovanja novog ekonomskog konsenzusa. Temelji su jasni: potrebne su državne institucije sposobne da investiraju, koordiniraju i regulišu tržišta u interesu društva.

Ove elemente povezaće Globalni savjet za novu ekonomsku nauku za 21. vijek, čija je kopredsjednica M. Mazzucato. Naš cilj je da principe nove ekonomije pretvorimo u operativna načela usmjerena na pravednost, jednakost, održivost i globalnu solidarnost.