Trećina stanova nelegalna, socijalnih skoro nema: UNECE objavio profil Crne Gore

Bespravna gradnja ostaje jedan od najozbiljnijih izazova urbanog razvoja u Crnoj Gori, gdje, prema procjenama, čak trećina stambenog fonda čine nelegalno izgrađeni objekti. Ovo ukazuje na dugogodišnje slabosti u planiranju prostora i sprovođenju zakona.

Zbog toga je neophodno ubrzati proces legalizacije i sistemski urediti neformalna naselja kroz pojednostavljene procedure i integrisano unapređenje infrastrukture i uslova života. Ponuda socijalnih i povoljnih stanova u Crnoj Gori veoma je mala, čini svega 0,6% ukupnog broja stanova, dok postojeći programi, iako uz pomoć države, uglavnom guraju građane ka kupovini stanova, umjesto da ponude pristupačan najam, što otežava rješavanje stambenog pitanja.

Ovi zaključci proizašli su iz dokumenta “Profil države Crne Gore u oblasti urbanog razvoja, stanovanja i upravljanja zemljištem” koji je uradila Ekonomska komisija za Evropu (UNECE), dio Ujedinjenih Nacija (UN). Ovi profili osmišljeni su kako bi pomogli vladama da poboljšaju učinke javnih politika u sektoru stanovanja, urbanog razvoja i upravljanja zemljištem, kao i da promovišu održivi razvoj.

Profil Crne Gore izrađen je kao odgovor na zahtjev Vlade, upućen posredstvom Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine. Crna Gora se ubrzano transformisala u pogledu naseljskih i teritorijalnih struktura, pod uticajem ekonomskog restrukturiranja, demografskih promjena i široko rasprostranjene bespravne gradnje.

Dok su primorski region i Podgorica postali žarišta brzog rasta i ulaganja u nekretnine, sjeverni region i ruralna područja suočavaju se sa depopulacijom i slabijim ekonomskim učincima. Struktura naseljenosti u Crnoj Gori ostaje defragmentisana, uz mali broj gradova sa više od 20.000 stanovnika. Podgorica ima preko četvrtine ukupnog stanovništva, ali ne dostiže razmjere velikih urbanih aglomeracija evidentnih u drugim djelovima UNECE regiona.

Prosječna mjesečna neto zarada ne omogućava priuštivo stanovanje po tržišnim uslovima bez značajnijih subvencija, posebno u Podgorici i primorskim opštinama, gdje turizam i investicije dodatno povećavaju tražnju. Sve veća zabrinutost izražena je zbog rasta pritisaka na Kotor i druge zaštićene lokalitete kulturne baštine, kao i na ekološki značajna područja.

Vlada je sprovela inicijative za jačanje regionalnog razvoja i ublažavanje dispariteta, uključujući fiskalnu podršku opštinama i sektorske programe usmjerene na jačanje konkurentnosti privrede, podsticanje investicija, preduzetništvo, poljoprivredu i turizam. Realizovana su značajna ulaganja u razvoj nacionalne i regionalne putne infrastrukture.

UNECE ukazuje na to da su dugoročni izazovi preovladali, uključujući široko rasprostranjenu bespravnu gradnju. U dokumentu se navodi da je pojam “budvanizacija” korišćen za opis nekontrolisane gradnje u atraktivnim područjima, kao što je Budva. Vlada je pokrenula nekoliko talasa legalizacije, ali bez strožih mehanizama kontrole, što je podstaklo novu neovlašćenu gradnju.

Novi Zakon o legalizaciji bespravnih objekata ima za cilj smanjenje pravnih prepreka za legalizaciju. UNECE preporučuje da Crna Gora u oblasti stambene politike obezbijedi primjenu nove Strategije stambene politike do 2034. godine sa jasno definisanim mjerljivim ciljevima.

Zaključak je da je potrebno razviti sektor stanovanja pod zakup, uključujući socijalno stanovanje i priuštivi najam, kao i uspostaviti Nacionalni fond za stambenu izgradnju radi podrške ulaganjima u oblasti priuštivog stanovanja.