Crna Gora privlači kapital, ali treba ubrzati reforme

Crna Gora nastavlja da privlači kapital zahvaljujući naporima ka članstvu u EU, ali postoji značajan jaz između trenutnih priliva i stvarnog investicionog potencijala, ocjenjuje Rozalia Pal, viši ekonomista Ekonomskog odsjeka Evropske investicione banke (EIB). Prema njenim riječima, neto strane direktne investicije dostigle su 531 milion eura 2025. godine, što predstavlja rast od osam odsto u odnosu na 2024. godinu, ukazujući na povećano interesovanje investitora.

Pal naglašava da bi zemlja mogla višestruko imati bolje rezultate ako se nastavi reformski zamah. Kada je riječ o strukturi investicija, nekretnine su dosljedno privukle najveći obim, slijede turizam, energetika i infrastruktura. Ona dodaje da će sljedeća faza investicione priče Crne Gore zavisiti od reformi i efikasnosti zelene tranzicije, što će omogućiti dublji pristup evropskim lancima vrijednosti.

„Usklađenost sa standardima EU donosi manje birokratskih prepreka, snažniju zaštitu investitora i lakšu integraciju u evropske lance snabdijevanja“, ističe Pal. Podaci iz Izvještaja o investicijama EIB pokazuju da uklanjanje prekograničnih prepreka može povećati investicije preduzeća za oko 10 odsto, uz još veći rast ulaganja u nematerijalnu imovinu, koja predstavlja temelj produktivnosti i inovacija.

Za Crnu Goru, gdje je pristup EU glavni mehanizam za regulatornu harmonizaciju, implikacije su jasne. Prvo, reforme smanjuju neizvjesnost i podstiču korporativne investicije. Usklađivanje politika za konkurentnost preduzeća, državne pomoći, javnih nabavki, ekoloških pravila, digitalnih usluga i nadzora smanjuje regulatorni rizik i podstiče kompanije da investiraju.

Pal ukazuje da administrativna opterećenja mala i srednja preduzeća (MSP) koštaju oko dva odsto prihoda, a okruženja sa manjim administrativnim opterećenjem više investiraju, naročito u zelenu i digitalnu tranziciju. Izvještaj o investicijama EIB-a potvrđuje da u zemljama gdje regulativa predstavlja manju prepreku za investiranje, efekat transformativne podrške kroz javne politike povećava se za najmanje 35 odsto, kako na investicije, tako i na produktivnost.

S obzirom na to da su spori postupci izdavanja dozvola i administrativna neefikasnost i dalje česte primjedbe, ovo predstavlja direktan instrument jačanja konkurentnosti. EIB Global otvorila je lokalno predstavništvo u Crnoj Gori 2025. godine, čime će proširiti svoju tehničku pomoć za pripremu i realizaciju strateških projekata.

U oblasti energetske tranzicije, Pal smatra da je Crna Gora ispred mnogih zemalja u dekarbonizaciji elektroenergetskog sektora zahvaljujući hidroenergiji. Ipak, ubrzavanje zelene tranzicije postaje ključni faktor konkurentnosti. „Obnovljivi izvori energije se moraju diverzifikovati, elektroenergetske mreže modernizovati, a energetska efikasnost unaprijediti“, dodaje Pal.

Pal takođe naglašava da se Crna Gora suočava sa izazovima u pristupu kapitalu za mala i srednja preduzeća. Istraživanje EIB-a pokazuje da zemlje Zapadnog Balkana imaju stabilne kreditne standarde, ali postoji konstantan raskorak između dugoročnih investicionih potreba i sklonosti banaka ka riziku. Mala i srednja preduzeća suočavaju se sa problemima zbog ograničenog kolaterala i niske transparentnosti.

Na kraju, Pal ukazuje na potrebu za diversifikacijom turističkog sektora, koji čini približno četvrtinu BDP-a. „Kako bi obezbijedila dugoročni rast, Crna Gora mora preći na turizam veće vrijednosti koji traje tokom cijele godine i proširiti svoju ekonomsku osnovu“, zaključuje ona.