Zagađenje vazduha u Crnoj Gori iznad evropskog prosjeka

U Crnoj Gori zagađenje vazduha dostiglo je alarmantne nivoe, sa 182 preuranjene smrti na 100.000 stanovnika zbog štetnih čestica PM 2.5, što je znatno iznad prosjeka u Evropskoj uniji, gdje ta cifra iznosi 78. Ove informacije dolaze iz nacrta nove Strategije upravljanja kvalitetom vazduha, koju je objavilo Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Crne Gore.

Cilj nove strategije je značajno smanjenje zagađenja i usklađivanje sa standardima Evropske unije, uz ambiciju da se do 2030. godine prepolovi broj preuranjenih smrti povezanih sa zagađenjem. Očekuje se smanjenje broja preuranjenih smrti za 55% i smanjenje ugroženih ekosistema za 25%. “Ključni strateški cilj ovog dokumenta su poboljšanje kvaliteta vazduha, unapređenje praćenja i upravljanja kvalitetom vazduha,” ističe se u strategiji.

U poređenju sa drugim zemljama Zapadnog Balkana, situacija u Crnoj Gori nije najbolja, ali je niža nego u Sjevernoj Makedoniji, gdje na 100.000 stanovnika umre oko 300 osoba zbog zagađenja. U Srbiji godišnje umre 228 osoba, dok na Kosovu taj broj iznosi 254, a u Bosni i Hercegovini 258. Evropska agencija za životnu sredinu naglašava da se PM2.5 čestice najčešće emitiraju izgaranjem krutih goriva za grijanje, industrije i prevoza.

Prema procjeni Zajedničkog istraživačkog centra Evropske komisije, zagađenje vazduha u više od 30 gradova na Zapadnom Balkanu izaziva troškove od oko 300 miliona eura godišnje. Prosječna stopa preuranjenih smrti zbog zagađenja vazduha u Jugoistočnoj Evropi četiri puta je veća nego u zapadnoj Evropi. Izvještaj Evropske agencije za životnu sredinu o kvalitetu vazduha u Evropi 2024. godine pokazuje da je 96% urbane populacije u EU izloženo koncentracijama suspendovanih čestica iznad preporučenog nivoa Svjetske zdravstvene organizacije.

U Crnoj Gori, najkritičniji polutanti su čestice PM10 i PM2.5. Iako je zabilježen opadajući trend, u Pljevljima i Nikšiću zabilježena su prekoračenja srednjih vrijednosti PM10 čestica, dok su u Podgorici zabilježena dva puta neznatna prekoračenja. Najveći doprinos emisiji čestica dolazi iz domaćinstava, posebno kroz grijanje. Strategija takođe predviđa smanjenje emisije gasova sa efektom staklene bašte i obaveze smanjenja emisija zagađujućih materija, uključujući sumpor-dioksid i okside azota.

Prema podacima, čak 99% sumpor-dioksida u Crnoj Gori dolazi iz Termoelektrane Pljevlja, što naglašava potrebu za funkcionalnim sistemom za odsumporavanje. U decembru 2025. godine zabilježena su prekoračenja sumpor-dioksida nakon probnog puštanja u rad termoelektrane. Pljevlja, sa oko 30 hiljada stanovnika, suočavaju se sa izazovima zagađenja koji će biti adresirani kroz strategiju koja uključuje izgradnju sistema daljinskog grijanja i promociju električnih vozila.

Očekuje se da će se broj dana sa prekoračenim nivoima PM10 čestica u Pljevljima smanjiti sa 100 na ispod 35 godišnje. “Sprovođenje mjera iz ovog Programa takođe doprinosi poboljšanju javnog zdravlja, kroz smanjenje broja slučajeva respiratornih i kardiovaskularnih oboljenja povezanih sa izloženošću PM2.5 i NOx,” navodi se u nacrtu. Ministarstvo ekologije je već započelo izradu plana za sprovođenje revidirane Direktive EU o kvalitetu zraka, koja će se baviti elementima strateškog dokumenta, uz strože standarde za zagađujuće materije do 2030. godine.

Trenutno, Crna Gora je privremeno zatvorila poglavlje 32 u pristupnim pregovorima za članstvo u EU, a ukupno ima 13 zatvorenih poglavlja od 33.