Najtoplija decenija u istoriji: Klimatske promjene ubrzavaju ekstremne pojave

Godina 2025. ulazi u istoriju kao jedna od najtoplijih u okviru najtoplije decenije do sada, s obzirom na to da je bila za 1.47°C toplija u odnosu na predindustrijski period (1850–1900). Ovaj trend potvrđuje ubrzane i često nepovratne procese klimatskih promjena, što čini stabilizaciju klime jednim od ključnih pitanja bezbjednosti savremenog društva.

Proteklu godinu karakteriše treća najtoplija temperatura otkako postoje instrumentalna mjerenja, koja je samo neznatno, za 0.01°C, bila hladnija od 2023. godine. Prema podacima, prosječna temperatura od 2023. do 2025. godine premašila je 1.5°C iznad predindustrijskog nivoa, što označava prvi višegodišnji period iznad granice postavljene Pariskim sporazumom.

Međuvladin panel o klimatskim promjenama (IPCC) upozorava da bi granica od 1.5°C mogla biti trajno dostignuta do kraja ove decenije. Posljednjih jedanaest godina je zabilježeno kao jedanaest najtoplijih u istoriji mjerenja, što pokazuje da se globalno zagrijavanje ne može smatrati privremenom anomalijom.

Tokom 2025. godine, polarni regioni su zabilježili značajne klimatske promjene. Analize Copernicus-a i Svjetske meteorološke organizacije pokazuju da je Antarktik imao najtopliju godinu otkako se vrše mjerenja, dok je Arktik zabilježio drugu najtopliju godinu. Ove promjene imaju globalne posljedice, uključujući porast nivoa mora i destabilizaciju klimatskih sistema.

Na kopnu, skoro polovina svjetske površine zabilježila je povećan broj dana sa jakim toplotnim stresom, dok Svjetska zdravstvena organizacija ističe da je toplotni stres vodeći uzrok smrtnosti povezane sa klimatskim uslovima. Pored toga, visoke temperature su doprinijele eskalaciji šumskih požara, a Evropa je tokom 2025. godine imala najviše godišnje emisije ugljenika iz požara do sada.

Uzroci ovih ekstremnih temperatura su dobro dokumentovani, a primarni faktor ostaje kontinuirani rast koncentracija gasova s efektom staklene bašte. Uočava se slabljenje sposobnosti prirodnih ponora, poput šuma i okeana, da apsorbuju ugljenik, dok topliji okeani postaju centralni mehanizam klimatske krize.

Tokom posljednjih godina, fenomeni kao što su El Niño i La Niña dodatno komplikuju situaciju. Posljednji El Niño ciklus započeo je 2023. godine, dok su tokom zime 2024–2025. zabilježeni slabi La Niña uslovi, koji nisu uspjeli značajno uticati na globalnu klimu. I pored tih prirodnih varijacija, temperature su ostale izuzetno visoke, što potvrđuje da prirodna klimatska varijabilnost više ne može ublažiti dugoročni trend zagrijavanja uzrokovan ljudskim djelovanjem.

U zaključku, svijet se suočava s najtoplijom decenijom u istoriji, a klimatske promjene postaju sve ozbiljniji izazov za opstanak savremenog društva, što zahtijeva hitne mjere i globalnu saradnju.