Snažan 'El Ninjo' predstavlja prijetnju tropskoj poljoprivredi

Globalni meteorološki prognostičari navode da se vremenski obrazac 'El Ninjo' pojačava i da bi mogao prerasti u 'veoma snažan' fenomen koji povećava temperature, remeti raspored padavina i predstavlja rizik za poljoprivredne kulture širom svijeta. El Ninjo je periodično zagrijavanje površinskih temperatura mora u istočnom Pacifiku, izazvano slabljenjem pasata. Prirodno se javlja svakih dvije do sedam godina i obično traje između devet i 12 mjeseci.

Ovaj vremenski obrazac uglavnom dovodi do viših temperatura širom svijeta, suša u regionima poput južne i jugoistočne Azije, Australije i južne Afrike, te obilnih padavina u drugim područjima, uključujući južne djelove Južne Amerike i Sjedinjenih Država. Američki Centar za klimatska predviđanja prošle sedmice je povećao procjenu vjerovatnoće pojave 'El Ninja', navodeći da postoji više od 90 odsto šanse za veoma snažan događaj tokom jeseni i zime 2026/27. na sjevernoj hemisferi.

Suša, vrućine ili prekomjerne padavine izazvane 'El Ninjom' predstavljaju dodatni udar za poljoprivrednike koji se ove godine već suočavaju sa skokom cijena đubriva i dizela, podstaknutim američko-izraelskim ratom protiv Irana. Cijene mekih roba su tokom prethodnih epizoda 'El Ninja' redovno bilježile snažan rast.

Svaki snažan 'El Ninjo' u posljednjih 55 godina smanjio je proizvodnju kakaa, prema podacima investicione kompanije WisdomTree. Tokom posljednjeg 'El Ninja', koji je trajao od sredine 2023. do sredine 2024. i bio ocijenjen kao umjereno snažan do snažan, Zapadna Afrika, najveći svjetski proizvođač, najprije je bila pogođena dvostruko većom količinom padavina od uobičajene, zbog čega su stabla kakaa bila izložena gljivičnom oboljenju.

Tokom 2024. obrazac se preokrenuo, pa su Zapadnu Afriku pogodile intenzivne vrućine i harmatan vjetrovi, koji su bili neuobičajeno suvi i snažni, zbog čega su stabla oslabljena bolešću odbacivala cvjetove. 'Svi misle da je 'El Ninjo' povezan samo sa sušama u Zapadnoj Africi. To nije nužno tačno. Zbog klimatskih promjena... rezultat ponekad bude previše kiše na početku. Trenutno je to moja najveća briga', rekao je Jim Roemer iz konsultantske kompanije Best Weather.

Oko polovine svjetske proizvodnje kakaa dolazi iz Obale Slonovače i Gane, najvećeg i drugog najvećeg svjetskog proizvođača zrna kakaa. Ekvador je treći najveći proizvođač i tokom epizoda 'El Ninja' obično bilježi prekomjerne padavine. Cijene kakaa gotovo su se utrostručile 2024. godine nakon podbačaja berbe u Zapadnoj Africi. Krajem 2024. dostigle su rekordne nivoe iznad 12.000 dolara po metričkoj toni, zbog čega je ovaj sastojak za čokoladu postao skuplji od mnogih industrijskih metala.

'El Ninjo' je posebno problematičan za robustu, jer obično donosi više temperature i manje padavina Vijetnamu, najvećem proizvođaču, i Indoneziji, trećem najvećem proizvođaču, počev od sredine godine. Nepovoljni vremenski uslovi pogađaju te dvije zemlje, koje zajedno čine oko 50 odsto svjetske proizvodnje robuste, upravo tokom faze razvoja usjeva. Posljedice se potom osjećaju od četvrtog kvartala, tokom berbe. 'Suša u Vijetnamu i Indoneziji mogla bi značajno da smanji prinose robuste', naveli su analitičari Citija.

Kod arabike, od koje se gotovo polovina uzgaja u Brazilu, uticaj 'El Ninja' je složeniji. Carlos Santana, komercijalni direktor kompanije EISA, podružnice trgovinske kuće ECOM, rekao je da bi 'El Ninjo' u početku mogao imati pozitivan uticaj na rod koji Brazil trenutno bere, jer bi više temperature mogle spriječiti štetne zimske mrazeve. Dugoročno, međutim, 'El Ninjo' obično donosi sušu i vrućine u brazilske regione u kojima se uzgaja kafa tokom četvrtog kvartala, kada se razvija naredni rod, što bi moglo negativno uticati na proizvodnju 2027. godine.

Kada je riječ o šećeru, jednoj od najtrgovanijih mekih roba, 'El Ninjo' u drugoj polovini godine obično donosi obilne padavine, koje mogu poremetiti berbu i smanjiti njen kvalitet u Brazilu, najvećem svjetskom proizvođaču. Nasuprot tome, u Indiji, drugom najvećem proizvođaču šećera, i Tajlandu, drugom najvećem izvoznika, ovaj vremenski obrazac obično smanjuje količinu padavina tokom ljetnjeg monsuna. Indija očekuje da će monsun 2026. donijeti najmanju količinu padavina u posljednjih 11 godina, pri čemu se tokom perioda razvoja usjeva od juna do septembra očekuje oko 90 odsto prosječne količine padavina.

Carlos de Mello, šef odjeljenja za šećer u brokerskoj kući Hedgepoint, procjenjuje da bi čak i umjeren 'El Ninjo' mogao smanjiti proizvodnju u Indiji za oko milion metričkih tona. Dugoročno gledano, natprosječne padavine koje 'El Ninjo' obično donosi brazilskim regionima u kojima se uzgaja šećerna trska mogle bi pomoći rodu naredne godine. De Mello iz Hedgepointa rekao je da je, gledano u cjelini, 'teško očekivati scenario snažnog rasta cijena zasnovan samo na 'El Ninju', zbog mogućih koristi koje on može donijeti brazilskom rodu šećera 2027. godine. Brazil čini oko polovine ukupnog svjetskog izvoza šećera.