Matera – osmijeh iz pećine

Matera je grad koji se smjestio na ivici klisure koju je rijeka Gravina oblikovala milionima godina. Mel Gibson, koji je obišao mnoge dijelove svijeta, proglasio je Materu savršenim filmskim Jerusalimom. Ovaj grad nudi mnogo više od holivudske kulise - njegov osmijeh dolazi iz pećine.

U Materu stižemo sa sjevera, tu đe se italijanska čizma razdvaja na Apuliju i Kalabriju. Grad se nalazi u brdima unutrašnjosti, malo iznad obale. Prvi susret s gradom počinje na Trgu Vitorio Veneto, koji je dobio ime po pobjedi italijanskih snaga nad Austrougarima krajem Prvog svjetskog rata. Na trgu se izdvaja Palata Anuncijata, građevina koja se koleba između rokokoa i baroka.

Palata Anuncijata ima zanimljivu istoriju. U 18. vijeku je služila kao ženski dominikanski samostan. Kada je manastir zapustio, tu su se smjestili gradski sud i državna škola. Zgrada je nakon restauracije 1997. godine postala biblioteka, četvrta po broju knjiga u Italiji, sa više od 250.000 svezaka, uključujući antičku zbirku.

Međutim, glavni razlog našeg dolaska nisu barokna zdanja, već pećine. Na trgu počinje Sasi, istorijsko jezgro grada. Silazimo stepenicama u Palombaro lungo, džinovsku podzemnu cisternu, koja je izgrađena u 19. vijeku i mogla je da primi oko 5 miliona litara vode. U ovoj podzemnoj Materi nalaze se lavirinti pećina i ostaci kuća.

Na istočnoj ivici trga nalazi se Vidikovac Luiđi Gerikio, odakle se pruža predivan pogled na četvrt Saso Barizano i brdo Čivita. Luiđi Gerikio je bio jedan od najpoznatijih italijanskih slikara 20. vijeka, a njegovi sugrađani su mu se odužili nazvavši ovaj vidikovac njegovim imenom.

Matera je grad sa dubokom istorijom, koji je prešao put od praistorijskog skloništa do evropske kulturne prestonice. Rimski konzul Lucije Cecilije Metel osnovao je grad 251. godine prije Hrista pod imenom Meteola. U 8. vijeku, monasi vasilijanci su počeli da pretvaraju pećine u bogato oslikane podzemne crkve.

Do sredine 20. vijeka, oko 15.000 ljudi živjelo je u pećinama, često zajedno sa stokom, u katastrofalnim higijenskim uslovima. Italijanska vlada je 1952. godine proglasila Sasi „nacionalnom sramotom“ i donijela zakon o hitnom iseljavanju. Stanovnici su prebačeni u nove, moderne četvrti Novog grada, dok je najstariji dio Matere ostao sablasno pust.

U novim zgradama, ljudi su se suočili s usamljenostima i otuđenošću, dok su u pećinama živjeli u zajedništvu. Tradicionalni hljeb iz Matere, poznat po svom jedinstvenom ukusu, simbolizuje taj nekadašnji život. Hljeb se pravi bez kvasca, koristeći voćni kvas, a svaka porodica ima svoj drveni pečat koji utisne u tijesto.

Matera je danas poznata i po svojim pećinskim stanovima koji su rekonstruisani, omogućavajući turistima da dožive dio te bogate istorije. Grad je doživio transformaciju, ali su njegovi korijeni i dalje duboko ukorijenjeni u prošlost.