Manje pritvora i više zatvora: Država planira rasterećenje pritvorskih jedinica

Prema ocjeni Ministarstva pravde, pritvor se koristi prečesto, pa se najavljuje šira primjena alternativnih mjera. Novi istražni zatvor gradiće se u Podgorici, a do kraja godine u UIKS-u će otvoriti četiri nova objekta, uključujući specijalnu bolnicu.

Ministarstvo pravde (MP) ocijenilo je da se rast zatvorske populacije u Crnoj Gori ne može objasniti jednim razlogom, ali da je jedan od njih odlučnija borba države protiv organizovanog kriminala. Iz tog resora najavljuju izmjene krivičnog zakonodavstva, širu primjenu mjera nadzora i elektronskog nadzora, kao i izgradnju novih objekata, nakon što su podaci Savjeta Evrope pokazali da je Crna Gora među evropskim državama sa najvećom stopom zatvaranja i jednim od najviših udjela pritvorenika.

Komentarišući porast zatvorske populacije, iz Ministarstva pravde su izjavili da nije jednostavno odgovoriti na to pitanje jer je više razloga za takvo stanje. “Jedan od njih je svakako odlučnost države da se bori protiv organizovanog kriminala. Tu su rezultati i kroz ovaj pokazatelj jasni i vidljivi.” Iz MP-a konstatuju da su potrebne dubinske reforme sistema i da se trude da ih ostvare.

“U dijelu sistema za izvršenje krivičnih sankcija rade se četiri nova objekta i planira se dogradnja dijela za kratke kazne u okviru UIKS-a. U normativnom smislu, jedna od mjera koje MP preduzima u cilju smanjenja broja pritvorenika jeste rad na Predlogu zakona o izmjenama i dopunama Zakonika o krivičnom postupku. Pomenutim Predlogom zakona vrši se izmjena postupka kontrole optužnice, na način da se ukida ročište za kontrolu optužnice, odnosno optužnica se dostavlja okrivljenom i njegovom braniocu, koji se o njoj mogu izjasniti u roku od 15 dana od dana dostavljanja, pisanim putem. Ovim izmjenama doprinosi se značajnoj efikasnosti krivičnog postupka, pa će i broj pritvorenih lica biti manji”, stoji u odgovorima institucije na čijem je čelu Bojan Božović.

Rečeno je da se istim predlogom zakona skraćuje rok u kojem sud, nakon određivanja pritvora, mora saslušati okrivljenog o razlozima za određivanje pritvora, te u skladu sa tim odlučiti da li će odluku o pritvoru ostaviti na snazi ili ukinuti. “Konačno, propisano je da sud, rješavajući po žalbi na rješenje prvostepenog suda, to rješenje može ukinuti samo jednom, čime se dodatno ubrzava efikasnost postupka. Dodatno, Predlogom zakona o izmjenama i dopunama Krivičnog zakonika Crne Gore propisuje se novo krivično djelo kojim se inkriminiše kršenje zabrane određene izrečenom mjerom nadzora, koja se najčešće izriče kao alternativa pritvoru. Za ovo krivično djelo predviđena je novčana kazna ili kazna zatvora do jedne godine. Na taj način stvaraju se uslovi za širu i djelotvorniju primjenu mjera nadzora kao alternative pritvoru, čime se doprinosi smanjenju broja pritvorenih lica, ali i jačanju povjerenja u efikasnost alternativnih mjera obezbjeđenja prisustva okrivljenog u postupku.”

Iz Ministarstva pravde podsjetili su da tužilaštvo predlaže određivanje pritvora, a da konačnu odluku donosi sud, te da zbog toga ne mogu i ne smiju da se miješaju. “Međutim, generalno govoreći, saglasni smo da se pritvor kao mjera obezbjeđenja prisustva okrivljenog u postupku vjerovatno izriče prečesto. Drugim riječima, ne smijemo zanemariti i druge mjere, posebno ne smijemo zanemariti jemstvo. Svaki predmet je priča za sebe i odgovornost snose oni koji postupaju u njemu, ali pritvor ne treba da postane zatvor. Borba protiv kriminala ne smije suspendirati ljudska prava.”

Objašnjeno je da se uloga Ministarstva pravde, u smislu normativnog uređenja, ogleda u izradi, predlaganju i unapređenju zakonodavnog okvira, uključujući Zakonik o krivičnom postupku i prateće podzakonske akte, kao i u usklađivanju propisa sa standardima Evropskog suda za ljudska prava. “Ministarstvo djeluje na sistemskom nivou, stvarajući pravni okvir za postupanje pravosudnih organa”, rekli su iz MP-a.

Navode da je Vlada 17. jula 2025. godine donijela Uredbu o kontroli elektronskim nadzorom sprovođenja mjera nadzora, čime se stekao normativni okvir za sprovođenje mjere nadzora zabrana napuštanja stana (kućni pritvor). Takođe, ministar je 2. februara donio rješenje o obrazovanju Radnog tima za izradu Uputstva o primjeni mjera nadzora. “Zadatak radnog tima je da analizira važeći normativni okvir koji se odnosi na mjere nadzora, definiše jasne procedure, način primjene, obim i odgovornosti nadležnih organa i službenih lica u sprovođenju mjera nadzora, osigura usklađenost predloženog uputstva sa relevantnim propisima, standardima i dobrom praksom, te doprinese unapređenju koordinacije između nadležnih organa i institucionalnoj razmjeni informacija. Dakle, sprovođenje mjere zabrane napuštanja stana predstavlja alternativu pritvoru i služi smanjenju broja pritvorenika uz obezbjeđenje prisustva okrivljenog i nesmetano vođenje krivičnog postupka.”

Izvršenje alternativnih krivičnih sankcija predstavlja jedan od ključnih segmenata reforme sistema izvršenja krivičnih sankcija i važan instrument savremene kaznene politike. “Alternativne sankcije, među kojima su kazne: rad u javnom interesu, uslovna osuda sa zaštitnim nadzorom i kazna zatvora koja se izvršava u prostorijama u kojima osuđeni stanuje, uz elektronski nadzor, omogućavaju da se prema učiniocima lakših krivičnih djela primjenjuju sankcije koje imaju preventivni i rehabilitacioni karakter, uz očuvanje porodičnih i profesionalnih veza osuđenog lica.”

U prethodnom periodu, Ministarstvo pravde je radilo na jačanju kapaciteta organizacione jedinice nadležne za izvršenje alternativnih sankcija kroz unapređenje normativnog okvira, razvoj sistema elektronskog nadzora, obuku službenika i intenziviranje saradnje sa sudovima i drugim nadležnim institucijama. Takođe, Skupština Crne Gore je 25. novembra 2025. donijela Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o izvršenju uslovne osude i kazne rada u javnom interesu.

Ministarstvo pravde kontinuirano povećava broj dostupnih uređaja za elektronski nadzor, vrši modernizaciju softverske platforme, povećanje broja izvršilaca i obuku novog kadra. Nakon posjete Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja i nehumanog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja u decembru 2025. godine, Ministarstvo pravde je započelo aktivnosti usmjerene ka detaljnoj analizi iznijetih preliminarnih nalaza, identifikaciji eventualnih nedostataka i definisanju konkretnih mjera za njihovo otklanjanje.

Iz Ministarstva pravde su istakli da visok udio pritvorenih predstavlja dodatno opterećenje za zatvorski sistem, imajući u vidu specifičnosti pritvorskog režima. Troškovi se povećavaju zbog prenatrpanosti pritvorskih jedinica koja zahtijeva dodatna ulaganja u adaptaciju i rekonstrukciju prostorija, kao i redovno održavanje objekata. Pritvorena lica su pod pojačanim mjerama bezbjednosnog nadzora, što iziskuje veći angažman službenika obezbjeđenja i dodatne bezbjednosne resurse. Povećani broj pritvorenih lica utiče i na rast troškova zdravstvene zaštite, uključujući specijalističke preglede i transport do zdravstvenih ustanova.

U decembru 2026. godine, u Upravi za izvršenje krivičnih sankcija biće izgrađena specijalna zdravstvena ustanova, multifunkcionalni objekat, zatvor otvorenog tipa i prijavnica. Iz Ministarstva pravde rečeno je da će to biti učinjeno kroz projekat “EU za poboljšanje pristupa pravdi i temeljnih prava”. “Završetak radova očekuje se u decembru 2026. godine, sa garantnim rokom od godinu dana i utvrđivanjem stanja prije konačnog preuzimanja radova u okviru operativnog programa CAP 2018, koji će trajati do decembra 2027. godine.”