Memorijalno okupljanje za žrtve Deportacije

Akcija za ljudska prava (HRA), Centar za građansko obrazovanje (CGO) i Centar za žensko i mirovno obrazovanje – ANIMA, pozivaju na memorijalno okupljanje u ponedjeljak, 25. maja 2026. godine, u podne, ispred Centra bezbjednosti Herceg Novi, u znak obilježavanja godišnjice ratnog zločina Deportacije bosansko-hercegovačkih izbjeglica iz Crne Gore 1992. godine.

U saopštenju se navodi da okupljanje organizuju “kao izraz savjesti crnogorskog društva, u znak sjećanja na žrtve zločina i u cilju podrške njihovim porodicama”. “Godinama se zalažemo za kažnjavanje odgovornih za ovaj zločin, kao i za to da se žrtvama podigne spomenik i da država uspostavi 25. maj kao Dan sjećanja na žrtve zločina Deportacije. Nastavićemo da to činimo i ove godine”, ističu iz HRA, CGO i ANIMA.

Ovo je dvadeset druga godina kako građansko društvo organizuje memorijalno okupljanje, a sedamnaesta da se ono održava ispred zgrade Uprave policije u Herceg Novom, odakle je većina izbjeglica prinudno odvedena i izručena Vojsci Srpske Republike u Bosni i Hercegovini. Prema dostupnim zvaničnim dokumentima, crnogorska policija je u maju i junu 1992. godine, nezakonito uhapsila najmanje 66 Muslimana-Bošnjaka iz Bosne i Hercegovine koji su u Crnu Goru izbjegli od rata, a zatim ih isporučila neprijateljskoj vojsci koja je ubila najveći broj njih.

“Samo dvanaestoro je preživjelo izručenje u koncentracione logore. Iz Herceg-Novog su deportovani i 33 Srba i trojica Hrvata, ali nije poznato da je neko od njih stradao od posljedica deportacije. Prema podacima istraživača ovog ratnog zločina, Šekija Radončića, deportovano je mnogo više izbjeglica – u svojoj knjizi ‘Kobna sloboda’ navodi podatak od 143 deportovanih izbjeglica, od kojih 105 Bošnjaka”, dodaju iz HRA, CGO i ANIMA.

Dana 25. maja 1992, jedna grupa uhapšenih izbjeglica je autobusom iz sabirnog centra u Herceg-Novom upućena u KPD Foča, koji je imao sva obilježja koncentracionog logora za nesrpsko stanovništvo. Dva dana kasnije, druga grupa uhapšenih izbjeglica je sprovedena autobusom na teritoriju Republike Srpske “gdje je trebalo da uđu u sastav grupe Muslimana za razmjenu za zarobljene srpske teritorijalce”. Svi Bošnjaci su ubijeni u okolini Bratunca.

U saopštenju se navodi da je Crna Gora 2008. godine za 200 članova porodica žrtava platila naknadu štete zbog nezakonitog djelovanja policije. “Da su nezakonito uhapšeni i izručeni kao taoci utvrđeno je i pravosnažnom krivičnom presudom u Crnoj Gori, kao i presudom Haškog tribunala.” Međutim, u krivičnom postupku vođenom u Crnoj Gori, svi okrivljeni su oslobođeni.

U 2025. godini žrtvama Deportacije je priznat status civilnih žrtava rata. Takođe, Vlada Crne Gore je donijela odluku o isplati jednokratne naknade od 100.000 eura porodici stradalog Osma Bajrovića. Ovaj čin predstavlja važan korak ka priznavanju odgovornosti i ispravljanju dugogodišnje nepravde”, kazali su iz HRA, CGO i ANIMA.

HRA, CGO, ANIMA i tada član Savjeta za građansku kontrolu rada policije, Aleksandar Saša Zeković, su prije četrnaest godina uputili inicijative za proglašenje Dana sjećanja na žrtve deportacije, podizanje spomen obilježja, kao i izvinjenje policije. “Prošle godine, povodom obilježavanja 33 godine od Deportacije, po prvi put je održan sastanak sa predsjednikom Opštine Herceg Novi, Stevanom Katićem, kojem su prisustvovale porodice žrtava.” Ove godine, organizovan je sastanak sa odbornicima i ministarkom kulture, gdje je istaknuta spremnost da se podrži inicijativa o podizanju spomen-obilježja žrtvama deportacije.

Pozivamo medije i građane Herceg Novog da nam se pridruže na memorijalnom okupljanju u ponedjeljak, u podne, ispred Centra bezbjednosti u Herceg Novom. Pružimo ruke porodicama žrtava, podržimo podizanje spomenika nedužno stradalim ljudima”, zaključuju iz HRA, CGO i ANIMA.