Stanje u policijskim stanicama u Crnoj Gori: Maloljetnici i stranci ugroženi

Stanje u policijskim stanicama širom Crne Gore i dalje predstavlja ozbiljan problem jer su materijalni uslovi neujednačeni, a u pojedinim sredinama izrazito loši. U brojnim odjeljenjima bezbjednosti prostorije za zadržavanje imaju ograničen životni prostor, nedostatak prirodne ventilacije i zastarjeli mobilijar. To se, između ostalog, navodi u Godišnjem izvještaju o radu Nacionalnog mehanizma za prevenciju torture za 2025. godinu u kojem stoji i da su posebno ugroženi maloljetnici i strani državljani, dok zaposleni rade pod velikim pritiskom zbog manjka kadra i loših uslova rada.

Kako piše u dokumentu, evidentno je da se u nekim stanicama koriste prostorije koje uopšte nijesu projektovane za zadržavanje – što može imati posljedice po bezbjednost i dostojanstvo zadržanih osoba. U nekoliko opština zabilježeno je da policijski službenici nemaju dovoljno opreme za nadzor, niti jasne procedure za redovno dokumentovanje postupanja, što povećava rizik od neprimjerenog tretmana. Posebno su, kako se navodi u Izvještaju, problematične situacije kada se maloljetnici smještaju u iste ili loše prilagođene prostorije, uz nedostatak obučenog kadra za rad sa ovom kategorijom. Iako su ranije date preporuke NPM-a ponovljene, njihova dosljedna primjena još nije obezbijeđena.

U određenim prostorijama primijećena je vlaga, oštećeni zidovi i neadekvatni sanitarni čvorovi, što direktno utiče na higijenske uslove za uhapšene. Kada je riječ o graničnim prelazima, monitoring je ukazao na slične probleme kao u policijskim odjeljenjima – neadekvatne prostorije za zadržavanje stranaca, nedostatak privatnosti tokom postupka i ograničene informacije o pravima. U postupcima prinudnih udaljenja stranaca primijećeno je da se pojedine faze ne dokumentuju u dovoljnoj mjeri, posebno u pogledu zdravlja i tretmana ranjivih osoba. Stranci često nijesu u potpunosti informisani o razlozima zadržavanja, pravu na žalbu i pravu na pristup pravnom zastupniku.

Monitoring Nacionalnog mehanizma za prevenciju torture pokazao je da se u policijskim odjeljenjima širom Crne Gore i dalje bilježe ozbiljni infrastrukturni i organizacioni izazovi. Iako se u pojedinim sredinama vidi napredak, ukupna slika ostaje neujednačena, uz značajne razlike od opštine do opštine. U Baru, prostorije za zadržavanje imaju ograničen životni prostor i nedovoljno ventilacije. Primijećeno je korišćenje dotrajalog mobilijara i potreba za obnovom sanitarnih čvorova. Nadzorna oprema je djelimično zastarjela, što otežava dokumentovanje postupanja prema zadržanim licima. Sa druge strane u Beranama, stanje prostorija je nešto bolje, ali i dalje postoje problemi sa higijenom i ventilacijom.

Evidentiran je nedostatak posebnih prostorija za maloljetnike, što je posebno zabrinjavajuće u pogledu međunarodnih standarda zaštite djece lišene slobode. U Bijelom Polju, prostorije su funkcionalne, ali se i dalje koriste stari ležajevi i neadekvatna rasvjeta. Zabilježeno je da se određeni postupci ne dokumentuju u potpunosti, naročito kada se radi o ranjivim kategorijama. Na jugu, u Budvi monitoring je otkrio ozbiljnije nedostatke i to da su prostorije uske, bez prirodnog svijetla, sa vidljivim znakovima dotrajalosti. Nedostatak privatnosti tokom zdravstvenih pregleda predstavlja dodatni problem.

Kada je riječ o Cetinju, zadržane osobe borave u prostorijama koje zahtijevaju renoviranje. Zastupljena je vlaga u zidovima, a sanitarni uslovi nijesu u skladu sa standardima. Uočena je i potreba dodatne edukacije kadra koji radi sa maloljetnicima. U Kolašinu i Mojkovcu, prostori za zadržavanje su izuzetno skromni. Iako se radi o manjim opštinama, minimalni standardi i dalje nijesu ispunjeni. Slična situacija je i u Nikšiću, Tivtu, Baru i Ulcinju gdje su infrastrukturni problemi slični ostalim opštinama.

Na graničnim prelazima uočene su slične nepravilnosti kao i u policijskim odjeljenjima. Prostorije za zadržavanje stranaca često nijesu razdvojene od administrativnih, a nedostatak adekvatne ventilacije i osnovne opreme posebno dolazi do izražaja u frekventnim periodima. Strancima se često ne pružaju potpune informacije o pravima, posebno o razlozima zadržavanja, pravu na žalbu, pravu na pravnu pomoć te postupku zaštite za ranjive kategorije. Takođe, postupci prinudnog udaljenja nijesu uvijek detaljno dokumentovani, a u pojedinim prelazima nije obezbijeđena odgovarajuća privatnost tokom intervjua i pretraga. Prostorije su često bez klimatizacije, sa nedostatkom pitke vode i neprilagođenim sanitarnim uslovima.

Ovaj pregled pokazuje da su potrebna sistemska ulaganja i dosljedno sprovođenje preporuka kako bi se obezbijedili minimalni standardi dostojanstvenog postupanja u svim policijskim objektima i na graničnim prelazima. Prema Izvještaju, posebno su ranjivi oni koji izraze namjeru da traže međunarodnu zaštitu - oni ponekad provode duže vrijeme u neprilagođenim prostorijama, čekajući transport ili formalnu registraciju.

Zatvor u Spužu i dalje se suočava sa ozbiljnim strukturnim problemima koji značajno utiču na prava i uslove boravka lica lišenih slobode, ali i na funkcionisanje sistema. U Izvještaju se navodi da posebno zabrinjava hronična prenatrpanost, koja direktno utiče na gotovo sve segmente izvršenja pritvora i kazne zatvora. Tokom 2025. godine broj pritvorenih lica dostizao je oko 700, iako su kapaciteti Istražnog zatvora Podgorica predviđeni za 292 mjesta, što jasno pokazuje ozbiljan nesklad između kapaciteta i stvarnih potreba sistema.

Posljedice su smanjen životni prostor, lošiji higijenski uslovi, povećan stres, tenzije i bezbjednosni rizici, piše u dokumentu. Naglašeno je da je posebno loše stanje u dijelu za maloljetnike, gdje neadekvatni higijenski i smještajni uslovi mogu ozbiljno ugroziti zdravlje, bezbjednost i dostojanstvo uhapšene djece. Dodatno zabrinjava nedostatak socijalne interakcije i izolacija maloljetnika, što nije u skladu sa principima rehabilitacije i socijalizacije. Ograničen i pasivan režim boravka, naročito u pritvorskim jedinicama, uz nedostatak aktivnosti, rekreacije i kvalitetnog boravka na otvorenom, negativno utiče na mentalno zdravlje pritvorenika i povećava rizik od konflikata i samopovređivanja, navodi se u izvještaju.

Dodaje se da zdravstvena zaštita, posebno u oblasti mentalnog zdravlja i tretmana zavisnosti, i dalje zahtijeva sistemsko jačanje, bolju povezanost sa javnim zdravstvenim sistemom i razvoj specijalizovanih programa liječenja. Kao pozitivno je ocijenjeno to što je u izvještajnom periodu usvojen Protokol za prevenciju samoubistva u zatvorima. Njime se uvode procedure za rano prepoznavanje rizika, kontinuirano praćenje psihičkog stanja i koordinisano djelovanje svih službi. Poseban fokus stavljen je na period neposredno nakon lišenja slobode, koji predstavlja jedan od najrizičnijih za suicidalno ponašanje, apostrofirano je u izvještaju. Izvještaj, između ostalog, ukazuje i na težak položaj zaposlenih u sistemu. Nedostatak kadra, loši uslovi rada i dominantno bezbjednosni pristup stvaraju veliko profesionalno opterećenje i povećavaju rizik od sagorijevanja i smanjenja kvaliteta rada.