Ekocid u Kamenovu: Uništenje podmorskog staništa i nesposobnost institucija

Miniranje stijena i urušavanje direktno u more uništilo je hiljade kvadrata podmorskog staništa na jednoj od najljepših plaža primorja. Prof. dr Vladimir Pešić situaciju kvalifikuje kao ekocid i upozorava da su institucije nadležne za zaštitu životne sredine "zarobljene ili nesposobne" da reaguju, dok aktivista Aleksandar Dragićević potvrđuje da devastacija nije samo djelo opštinske investicije jer vile niču, a more prima teret.

Kamenovo, kaže Pešić, nije incident - to je simptom duboke institucionalne krize. Miniranje stijena, urušavanje kamenog materijala direktno u more, upotreba teške mehanizacije na obali jedne od najljepših plaža budvanske rivijere - to je slika Kamenova kojom se dočekuju gosti u sezoni koja je na vratima. Ovakav postupak su i kontrolori i eksperti i zaštitari nazvali ekocidom.

Mještani se već nedjeljama bune zbog ove devastacije, obraćaju se nadležnima, a za sve to vrijeme, more prima tone kamena koji uništava i ekosistem. Profesor Ekologije i Evolucije na Univerzitetu Crne Gore prof. dr Vladimir Pešić je bio jasan u svom stavu o devastaciji Kamenova. - Složio bih se sa ocjenom da se ono što se dešava na Kamenovu može podvesti pod ekocid - rekao je profesor Pešić.

On je ukazao i na konkretne posljedice. - Kad je riječ konkretno o uticaju betoniranja i radova na plaži, oni će ostaviti trajan i negativan uticaj koji se ogleda u uništavanju staništa i negativnom uticaju na organizme, posebno one koji žive u intersticijalu - staništu koje čini prostor između pijeska i šljunka, a koje je ključno za zdravlje mora, kao i one koje naseljavaju osjetljivu zonu talasa, a koji će biti direktno zatrpani nasipanjem kamena i betona - pojasnio je prof. dr Pešić.

On nastavlja sa činjenicama, koje su i upozorenja, i ističe da negativni uticaji uključuju i povećanu eroziju, čime se ubrzava povlačenje obalne linije, pojava koja je toliko postala vidljiva posljednjih godina na crnogorskim plažama, ali i dalje nema reakcije ni strategije od nadležnih institucija. - Upotreba teške mehanizacije već je dovela do odrona i promjene pejzaža - rekao je on.

Iste razmjere štete potvrđuje i ekološki aktivista Aleksandar Dragićević, koji je među prvima skrenuo pažnju javnosti na situaciju i koji za Pobjedu precizira da devastacija nije samo djelo jedne investicije. - Devastacija obale i mora zaštićenog područja Kamenovo je proizvod djelovanja kako opštinske investicije na izgradnji puta, tako i okolnih investitora koji grade vile. Ogromna količina materijala bukvalno je uništila hiljade kvadrata podmorskog staništa i staništa na samoj obali, a to su uradili tako što su ogromne količine kamenog materijala jednostavno, na mjesto predviđeno za to, obrušavali u more - rekao je on.

Prema informacijama koje je Dragićević dobio i rekao Pobjedi, na teren su juče izašle ekološka, rudarsko-geološka, građevinska i lokalna inspekcija iz Budve. Iz Morskog dobra i Ministarstva prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine Pobjeda nije dobila odgovore o tome ko je nadležan i da li su inspektori izlazili na teren. - Prema mojim informacijama, izašle su ekološka, rudarsko-geološka, građevinska i lokalna inspekcija iz Budve da izvrše inspekcijski nadzor i nadam se da će tim inspekcijskim nadzorom biti utvrđeno više prekršaja i čak krivičnih dijela štete u životnoj sredini, i da će ovo u Kamenovu biti jedan od primjera za buduće investitore koji se odluče na devastaciju obale - rekao je Pobjedi Dragićević.

Situacija je dobila i širu javnu dimenziju nakon što je načelnik Službe za kontrolu morskog dobra Srđan Radić u emisiji „Boje jutra“ na TV Vijesti opisao prizore s Kamenova kao „genocid nad prirodom“. - Radi se o izgradnji opštinskog puta, ali to ne može biti izgovor za način na koji se radovi izvode. To nije gradnja, to je uništavanje prirode... Da se stijene i višak materijala obrušavaju i završavaju u moru... Mi nemamo upravnu nadležnost, evidentiramo, pišemo prijave i apelujemo, ali inspekcijski organi su ti koji moraju da preduzmu konkretne mjere - kazao je Radić, dodavši da se često reaguje tek kada slučajevi postanu medijski vidljivi.

Mještani naselja u blizini Kamenova obratili su se redakciji TV Budva još 27. marta, opisujući miniranje i lomljenje stijena, upotrebu teške mehanizacije i eksplozivnih sredstava za razbijanje kamenih formacija. Direktne posljedice su, kako ističu, trajno uništenje prirodnih stijena koje čine autentični ambijentalni sklad ovog područja, zamućenje morskog akvatorijuma usljed osipanja lomljenog kamena i prašine direktno u vodu, te zagađenje vazduha koje ugrožava kvalitet života u obližnjim objektima.

- Nedopustivo je da se u zoni koja bi trebalo biti najstrože zaštićena dešavaju ovakvi zahvati bez jasne table sa informacijama o investitoru, dozvolama i namjeni radova - poručili su oni RTV Budva.

Odgovornost za nastalu situaciju profesor Pešić jasno imenuje. - Odgovornost je na institucijama koje je trebalo da reaguju, a tu mislim prije svega na Ekološku inspekciju i Agenciju za zaštitu životne sredine, jer su aktivnosti na Kamenovu direktno uticale i narušile ekosistem i životnu sredinu. Nažalost, i ovaj primjer je samo jedan u nizu koji pokazuje da su obje institucije duboko zarobljene ili nesposobne da obezbijede ono što je standard u svim razvijenim društvima, a to je institucionalna zaštita, ne samo crnogorske obale, već životne sredine u Crnoj Gori - poručio je on.

Profesor Pešić posebno ističe ulogu ekoloških aktivista u rasvjetljavanju ovog slučaja. - Da nije bilo zalaganja i reakcije malog broja ekoloških aktivista, posebno ističem Aleksandra Dragičevića, i ovaj slučaj, kao i brojni drugi, bi bio efikasno zataškan - upozorio je profesor. Dragićević, sa svoje strane, upozorava da Kamenovo nije izuzetak već pravilo. - Nažalost, primjer u Kamenovu nije jedini. Imamo situacije i kod Bara, imamo situacije i u Ulcinju, u Bokokotorskom zalivu gdje je u prethodnih nekoliko mjeseci krenula masovna devastacija. I nadam se da će koordinaciono tijelo za praćenje i sprovođenje inspekcijskog nadzora postupiti kao u slučaju Carevića u Budvi i pristupiti rušenju i sankcionisanju izgrednika - istakao je Dragićević.

Tu se i Dragićević i profesor Pešić slažu - ono što se dešava na Kamenovu nije incident već simptom. - Ekocidi na Kamenovu i u Tivtu, ali i nedostatak reakcije države na planiranje projekata kao što je HE Buk Bijela, ne mogu se posmatrati kao izolovani incidenti već kao simptomi duboke institucionalne krize - istakao je prof. dr Pešić.