Vladika Arsenije Plamenac i političke borbe u Crnoj Gori

Na današnji dan, 21. aprila 1782. godine, u spisima prvi put je pomenut vladiika Arsenije Plamenac. Crnogorski vladiika, koji je vladao kratko vrijeme nakon vladičke vladavine Save Petrovića, koji ga je kao sestrića odredio za naslednika, iz manastira Brčeli uputio je pismo vanrednom providuru Danijelu Barbari, obavještavajući ga da je njegovom sinovcu Mihailu na putu za Stanjeviće od strane Majićana oduzeto sve što je imao kod sebe, tražeći od providura intervenciju da se sve to vrati. Taj dokument, sa pečatom Arsenija Plamenaca mitropolita cetinjskog, prvi je pomen mitropolita Arsenija u dokumentima IAK.

Arsenije Plamenac je najstariji sin popa Raiča, plemenskog prvaka, istaknutijeg glavara crnogorskog iz prve polovine XVIII vijeka, savremenika vladiike Danila. Uz to, Arsenije je bio sestrić vladiike Save Petrovića. Nakon smrti vladiike Vaslija 1766. godine, vladiika Sava je godinu dana kasnije uputio svoga sestrića kod srpskog patrijarha Vaslija Jovanovića Brkića, da ga rukopolži za arhijereja. Arsenije je tako, već u tim godinama, zahvaljujući naklonosti svoga ujaka vladiike Save, pomoću i preporuci Šćepana Malog predviđen za budućeg vladiiku.

Episkop Arsenije je postao pomoćnik vladiike Save i pomogao mu u crkvenim i zemaljskim poslovima. Nakon smrti Šćepana Malog za arhimandrita je rukopoložen Petar Petrović kojeg je kao dječaka, za života vladiike Vaslija, vladiika Sava doveo u manastir Stanjeviće 'na službi', pripremajući ga za naslednika. Dok je Arsenije Plamenac bio pomoćnik vladiike Save, pored guvernadura Jovana Radonjića, narod je sve više favorizovao mladog njeguskog arhimandrita. Ostarjeli vladiika Sava vodio je očajničku političku borbu na unutrašnjem i spoljašnjem planu. Umro je u dubokoj starosti 1781. godine u Stanjevićima. U istoriografiji je izrečeno dosta prestrogih sudova o njegovim državničkim odlikama, nedostatku vladarske energije i borbene tradicije.

Pred smrt se stari vladiika opredijelio za mitropolita Arsenija Plamenaca, a ne za arhimandrita Petra Petrovića, svoga sinovca, koji je bio vrlo omiljen i poštovan u narodu. U vrijeme vladavine Arsenija Plamenca u Crnoj Gori vodile su se žestoke političke borbe između guvernadura Radonjića i njegovih pristalica, s jedne strane, i glavara i pretžnog dijela naroda, s druge, koji su isticali mladog arhimandrita Petra Petrovića. Ove dvije struje su skoro nezavisno od starog i bolesnog vladiike vodile zemaljsku politiku, unutrašnju i spoljašnju.

Vladika Arsenije se, koliko je mogao, posvetio rješavanju tekućih, životnih pitanja svoga naroda i zemlje. To svjedoči njegovih nekoliko sačuvanih pisama i oskudna građa. Rješavao je razne sporove, naročito imovinske, nastojao da ublaži gladne godine, pozivajući narod da ne troši nerazumno čak ni za 'kršno ime', 'osim punđe i proskure', da zbog užasne oskudice čak ni 'odiva u rod ne odlazi', da se ljudi strpe dok gladna godina ne prođe. U protivnom, kao i sve vladiike crnogorske, kleo je i anatemisao sve koji ga ne bi poslušali.

Vladika Arsenije je najviše provodio u Brčelima, vladičujući nekako na margini događaja i van toka glavnih dešavanja u crnogorskom društvu i okruženju. Neki njegovi biografi su mu, vajkajući se, zamjerali što nije umio da iskoristi istorijsku priliku i 'vladčansku vlast prenese na porodicu Plamenaca'. Drugi su ga pravdali starošću i bolešću, koje su ga vezale za svoj zavičaj, treći su izrekli suviše stroge i neodmjerene sudove, koji graniče sa panjkanjem, dok ga četvrti nijesu ni pomenuli u svojim studijama i pregledima crnogorske istorije.

Vladika Arsenije Plamenac je umro u Brčelima maja 1784. godine. Nakon smrti vladiike Arsenija Plamenca, ubrzo je na Opštecrnogorskom zboru za novoga vladiiku izabran arhimandrit Petar Petrović, ličnost koja će obijelježiti svoju epohu i udariti temelje novovjekovne Crne Gore. Tako su se, poslije manjeg prekida, mitropolitsko dostojanstvo i vladičansko zvanje ponovo vratili u kuću Petrović – Njegoš.